5 SvTe 486

On OET FALCON COMPUTERS

NOVEMBER/ DECEMBER 1993 NUMMER 46

PRIJS F 7,50/BFR 155 |

ONAFHANKELIJK TIJDSCHRIFT VAN EN VOOR GEBRUIKERS VAN ATARI ST COMPUTERS

TeX cursus

Falcon Intern

TOS 2.06 inbouwen

Screenblaster Girotel

Pure Pascal Speed Jet 300

| ISSN 0923-2214 TEVENS VAKBLAD VOOR FALCONISTEN

Vectronic AUTOMATISERING-CENTRUM

Systems ATLANTIS

GRONINGEN

MS DOS computers / ATARI-dealer

Coupure 32 - Gorinchem - Tel. 01830-37203

SyQuest 44Mb | S88Mb | 44/88 Mb | 105 Mb SCSI-drive 649,- | f. 800- | f, 949, [.1349,- Cartridge f. 159,- | £. 239,- |f. 1797 ATARI FALCON nu 2495 gid f. 299, BEL!!! 4 MB RAM, 80 MB harde schijf

ne f. 299,- | f. 299-

Quantum, 3,5”, SCSI, los | FALCON 030 BEL!!! COMPAQ MONITOR 15 inch, 50-100 Hz, 120 Mb, 16 ms SVGA monitor vanaf . 595,-

170Mb, 17 ms 599,- | SCSI HD oee. los vanaf f. 200,- low radiation, 1024x786, 1095 gld

240 Mb, 16 ms Andere occasions BEL!!!

525 Mb, 11 ms | 8 Minidrive f. 249,- Setprijs: 3495 gid

Toshiba, 2,5”, IDE, los ICD Link . 249,- P 213 Mb, 12 ms ….…….£.1099,- | SCSl-adapter vanaf f. 199,- ATARI software 50-80 % kortin à Pp

340 Mb, 12 ms … … …£.1699,- Megadrive TT ‚ 195,-

Megadrive ST . 395,- . 7 zr Bel voor andere merken. Mce 299, Reparaties-uitbreidingen

Eigen technische dienst

Ter introduktie bieden wij tot 31-12-93 ST-abonnees een korting

van £.20,- bij besteding t/m f.1000,- en een korting van £.35,- bij Dagelijks geopend van 10.00 - 16.00 uur besteding boven £.1000,- tegen inlevering van hun adreswikkel.

Elke ST-ab kan v, iedi k ik b 5 e ST-abonnee kan van deze aanbieding 1 keer gebruik maken. Boterdiep 44a, 9712 LR Groningen

In-en verkoop computers en toebehoren. Vrijblijvend reserveren occasion mogelijk! Telnr: 050-143874. Faxnr.: 050-143892 Prijzen incl. 17,5 % BTW en excl. verzendkosten. Wijzigingen voorbehouden.

ATIN ELECTRONICS

Officieel dealer en distributeur van alle Atari computersystemen, onderdelen en schema-pakketten

FALCON DEALERS

Adres: Prijzen inclusief BTW, Bloemenlaan 3 tussentijdse prijswijzigingen voorbehouden 2235 EM Valkenburg (zh)

Openingstijden: MaVmVrij 9,15-18,00 | Vi pO Technischedienst 01718-15600 | ING-Bank 67.86.13.036 Bestelling boven de £,150,- ie Zaterdag 9,15-17,00 elef: 01, 47E 01718-13900 | Postbank 1246880 ki franco thuis

november /december 1993 Karr

‘Wereldrecord: 36

Wat al langer was te horen is nu feit geworden: in Duitsland zijn nieuwe

AA VI

De nieuw ontwikkelde HBS 640 ’beschleunigers’ versnellers op basis van een 68000 processor.

De klokeftequenties van 28 en 36 Mhz worden mogelijk door een

Aiehepeed versnellers voor 260 ST, bus=aankoppeling die niet zoals bij € Lee Quer 520 ST, 1040 ST en alle MEGA STs traditionele versnellers syrichtoon, steunt De Hi S 0 pil fe ontwikkeld worden en nu ook in maar asynchroon werkt, Verder zijn HBS 249 ®errz als 0 ver ceno, Nederland voor vanaf fl 390 te de HBS 640 uitgerust met 64 kByte fMafidoes versneller de beiden koop. De HBS 640 is als 28 Mhz en O=wait=state cache in plaats van 16 Waardoor Van de 680 hele Ce als 36 Mhz versie nu leverbaar. Een kByte. De var de HBS 240 bekende compatibifie” Bootsy Pr Com. snelheìd=test met Quick Index lev- fasterom besturing is worden ver: bereikt worde Met de Moge ent sensationele resultaten. De on- vangen door de advanced=rom= versn ik Om ook prdaarg ke derstaande tabel geeft een overzicht caching technologie, De arcemeth- jes spelen 18 nog read de HS over de performance=winst ode houdt de benodigde delen van frequentie pi kúnnen zi ese Tr gg hetrom in het snelle cache-geheu- et advanced. Cachesgen de kof. nEmnOrv: 100 210 81 gen zodat ook het TOS behoorlijk erlijk aan en ach, Slgen en En . s wordt versneld. Alleen door een aard CN Uit fe 08 äzon. register 100 355 457 binatie van deze moderne:tech- OOr kan een „, SChake tn Eee oe nologen = "asynchrone « bus de igeruste ST cen en hik dk ee e i as Te 35 45 aankoppeling, grote O-wait-state Orginele staat vorden geer in

cache, advanced-rom-caching — zi-

HBS ograpAohd

NVOI 2,5 Bij KOOP VAN EEN HBS EL 79,=

Ss AET bt ak d. ie s pt 5 $ Eb iks dvevo “Geef dë Falcon'vleugels! . ‘ : £*'« _« Methet interne 4'MByte .

é geheugen vag de Fafcon, .” 030 kan de kracht van deze. «machine niet volledig “+

‘ warden, genut. Hef» * © _ geheugen wordt daardoor, „de grotste begérking voor. *

HBS gert cha.

MULTITOS Bij KOOP van EEN HBS FL 9g

fl 99,=

fl 899, =

standaard mmtje, he ‘naar 16 MByte wor 3} uitgebreid waarvan hét TOS’, 14 MByte kan:gepruiken: Dé- fbouwis doa he) . ROEL é dean) 2e rete die 5 "de Seikosha SpeedJET 300 … is een echt ent De ge este En nt ee e Seikosha SpeedJET 300 is een rade fl Warte, en originele inkjet-printer, die in Letter Quality- oridtnele 4MByte: 41 129j=" mode zowat tweemaal zo snel is als de andere WERL B AE Sj geteste printers. Ook de inkt-cartridge gaat ke aanzienlijk langer mee.” Atari ST nieuws 60/61 .

& ed 3 M =| voor elke ST [SD De volledig uit SMD-ele- © nuitbreid % Lace besparende CMO:

snelheidsmonster

hd ri Seikosha SpeedJET 300

(4

E,

_ 3M heugen niet vol. — ee doende zijh-biedt de IMEX Il <5 smet het board de mo- # gelijkheid zonder solderen «© e… „Haar 4 MByte uit te breiden. EX Il fl 299,=

an de gewenste ‚nom de een sn ganger” ‚js U dan OE ns bie ve word cpruiker. ing voor het JIS ost 4 erschee gclijktijdig op De ia ‘algemeen À Veiete vi gui al ove gironummer 5 2311 RH aag OP Pe Eersteeg 9A, 2 É odrtE or, Bakke Verzending van de rden. a ontvangst van

„zending \

pedrag: de PD-disks

…t juiste abonnees en fl

het niet- oi voor ff Uw rook PE stuk blad.

0. ‚cop ons nf! gponnees ee

por

Û

9.50 voor 1 tot 7 disks, fl SE en f1 7,50 voor meer dan SKS

n de achterkant gr-machin, Jugjes die soms moeilijk te

going ais gervice voor ONZE abonnees Sien zijn. A T besloten om een hard- dq te houden die al deze n kan leveren.

es hebben àf

Stichting Ss teel gervice dn war op korte ter) ij Ï is zelden te B et zijn 13 pinnen IS Z pe monitor er ook een DIN-norm-plug a Dg kost momenteel fl 5. peze PIUS | di se printmontage-(vrouwtjes) zen haas. De 13-pins contraplug ie ) is te Koop voor fl 10,

en plug is de grote ronde flop-

jastig te vind 4 pinnen. Deze kost bij de

jog met zijn var Service 117,50

printmontage-floppycon-

ze e .. Ook zijn de haaks: 14-pins) te verkrijgen

nectoren (vrouwtjes, voor 15,50.

i i -kabel willen snor mensen die een eigen Scart. ed kan ook een Scart-plug geleverd wor- den (14,50). (zie ST nummer 18 van maart/ april 1989 voor een beschrijving van de Scart-

aansluiting.)

De DMA-pluggen (19 pin D-connectoren) zijn ook moeilijk te krijgen. Momenteel zijn de smerconnectoren (mannetjes) uit voorraad le- verbaar, Ook is de levering mogelijk van de contrapluggen. (printmontage, 19 pins, vrouw- tje, haaks) voor fl 8,50 .

Hardware-printservice Floppyconnectorprint

He 1 mogelijk om een kaartje te leveren dat de Oehet-zelver in staat stelt om een eigen over-

je me Wssen de ronde 14-pins Atari flop- “Mectorplus en de normale platte indus-

trie-standaard floppyl deren (fl 7,50)

intkabel, in elkaar t

RS-232 monitorprint

Het printplaatje dat be schakelaar/tester besc kost fl 12,50

shoort bij de RS-232 hreven in ST nummer

Monitorschakelaarprint

Het printplaatje dat behoort bij de in ST num

mer 23 van januari toromschakelaar kost (minus schakelaar (2 22,50.

Floppybufferprint

Momenteel is er een Printje d.

dienen tussen normal

ST. De ervaring hee die door de sound-c

1990 besproken moni fl 10, De complete set X om) en doosje) kost fl

at als buffer kan

C | e floppydrives (b.v. 5 1/4 inch drives van andere merken dan At

ari) en de t geleerd dat de signalen

hip gemaakt worden ter

bediening van de drives wat zwakjes van ver- mogen zijn. Dit simpele kaartje zal met behulp van een buffer chipje de signalen voldoende

oppeppen.

Een bespreking van dit printplaatje is te vinden in ST nummer 12 en de prijs is fl 10,-.

Opstarthulp

Het printje behorend bij de besproken harddisk

opstarthulp in ST 23

uitgaven.

kost fl 5. Na inbouw is

Bestelinformatie hardware

Verzendkosten

Voor elke hardware zaakt om een bedrag van S{ kosten in rekening te brengen

Boeken

“Professional GEM” van Tim Oren Er is nu de tweede, herziene editie beschikbaar De handleiding, die 17 hoofdstukken beva 236 pagina’s dik is, wordt geleverd in een 3 rings AS-mapje met opdruk d

In ST van december 1936 (nummer 5. blz en juni 1987 (nummer 7 blz. 22) 1s een be schrijving van de inhoud te vinden. De C-sour ces voor de hoofdstukken 2 Um 16 rijn te vin den op de disk ST |I, (de disk die bij ST 1 Ga nuari 1988, 3e jaargang nr. 1) hoort) Bestelling van de complete handleiding is mo- gelijk door het overschrijven van fl 27,50 op giro 1626826 van de Stichting ST. Bakkersteeg QA, 2311 RH Leiden onder vermelding van ‘Tim Oren Handleiding’

GROTE OPRUIMAKTIE

We hebben nu al meer dan 40 nummers van het tijdschrift uitgegeven en zo langzamerhand raakt de ruimte van het secretariaat overvol met oude

Daarom is het nodig een grote opruiming te houden. De uitgaven num-

mers 1 t/m 30 kosten nu maar fl 2,50 per stuk.

GRIJP UW KANS ZOLANG DE VOORRAAD STREKT!

VERZENDKOSTEN:

1 nummer

2 nummers 3-5 nummers 6-15 nummers

fl 2,70 Îl5,- fl 6,0 fl 7,50

16-25 nummers 19,- 26-30 nummers fl 11,50

mn,

ST 46} November / december 1993

Nn

43

Stichting ST service-pagina

Tijdschrift

ST is een onafhankelijk tijdschrift vanen voor gebruikers van Atari ST computers,

Uitgever en redactiesecretariaat:

Suchting ST Bakkersteeg 9A

2311 RH Leiden postadres: Postbus 11129 2301 BC Leiden telefoon: 071-130045

Abonnementen

Het ST-blad verschijnt zes maal per jaar. Een abonnement voor zes nummers kost fl 35, Het abonnement kan elk moment ingaan. Het abonnementsgeld kan worden overgemaakt op postgirorekening 1626826 t‚n.v. Stichting ST, Bakkersteeg OA, 2311 RH Leiden. Vragen over abonnementen kunt u stellen via telefoon: 071-130045 (op werkdagen van 9.00 tot 10.30 uur en van 18,30 tot 19,30 uur).

Losse nummers

Losse nummers kosten fl 7,50 en zijn verkrijg- ed in de meeste kiosken en tijdschriftenwin- s.

Nabestellen van oude nummers

Het is mogelijk om reeds verschenen nummers nate bestellen, De nummers 1 t/m 30 kosten nu in het kader van de grote opruimaktie nog maar fl 2,50 per stuk, Ben set van zes nummers (na ST 30) kost fl 25,-. De nummers vanaf 30 kos- ten fl 6-per stuk bij nabestelling.

In elk ST blad ís een kaart te vinden waarmee abonnementen en losse nummers kunnen wor- den aangevraagd, Verzending volgt na ont- vangst van het bedrag op gironummer 1626826 van de Stichting ST, Bakkersteeg 9A, 2311 RH Leiden,

Software Public Domain software

Elders ín dit tijdschrift vindt u een overzicht van de nieuwste Publie Domain software, In de uitgave van november/deeember 1992 (ST 40) is de complete (tot 1993) PD-catalogus afge drukt

Veranderde prijzen

De Stichting distribueert ook de disks uit de PD-bibliotheek van de S.A.G, In verband daar mee zijn de prijzen van onze disks: fl 10,- voor

niet-abonnees, fl 8,50 voor abonnees. Diskjes uit de SAG-catalogus (zie Atari Zeef zine nr.4 van 1989) kosten onder opga, Á

het S,A-Geenummer fl 5, |

Voor niet-5,A/ donateurs is de prijs 11 8,50.

Kosten

Onze PD-disks (series A /m Fen MAC) rij ten fl 8,50 voor abonnees op ONS bladen fl / voor niet-abonnees. Vergeet de verzendkosten niet: fl 2,50 voor 1 tot 7 disks, f15,- VOOr Jot 10 disks en voor meer dan 10 disks fl 1,50,

De ST-serie

De bedoeling van deze serie disks is om Ld listings van alle programma’s (en eventuee! ook werkende versies) die in het blad staan af gedrukt, te verschaffen. Soms is evenwel deze hoeveelheid data zo gering, dat het amper de moeite is om de disk aan te schaffen (een uur- tje intikken van tekst weegt voor de meeste hobbyisten op tegen de kosten van de aanschaf van de disk). Daarom heeft de redactie deze disks verder gevuld met wat niet anders om- schreven kan worden dan een ‘verrassingspak- ket”. De disks uit de ST-serie kosten fl 10,- per stuk. N.B. De disks uit de ST-serie zijn niet in

het Public Domain.

Disk ST 45

Op deze disk wat DSP software afkomstig van Atari, kleine utilities om de menu's te bedienen (MenuLock enz), een geteste utility voor het NV-RAM (Falcon), een printerbuffer en een aantal programma’s om de hardware te testen (geheugen, keybord).

Disk ST 46

Hier zullen alle listings op staan uit dit blad, te samen met werkende versies van de program- ma's, Wat er verder op zal staan is nog niet be- kend,

Low-cost software

Via de Stichting ST zijn de volgende kant-en- klare programma’s tegen een gering bedrag, verkrijgbaar, De prijzen tussen haakjes gelden voor niet-abonnees,

PROCAT IL: f1 65, (11 79,95) ST-DIGGER v3,l: fl 45,- (1 60,-) LASYBASE: fl 39,

WP: fl 39,

ProCat 1

ProCat is een Nederlands programma dat het

jk maakt omeen c atalogu, en MN te,

Als U geregerg flop lon, ie.

mogel van al uw dis

Paalde

erop. log, Kasy-Base Voor iedereen die een eenvoudig 4

g te Bebe,

database zoekt, is Pasy-base een zoog, bruikbaar programma, op

GNU C++

Op de vijf disks B 145 t/m 149 ís pakket te vinden van het bekende GNU” Men heeft 2 Mb aan geheugen nodig en oet aan ruimte op de harddisk. Op disk g nn een C++ cursus te vinden. Verder zijn ís disks B 150 t/m helen sources van het GNy C++ pakket te vinden als gecomprimee,

Z00 files. Becomprimeerde

TeX

Op de disks B 98 t/m 105 en disks B 110 en p 111 is een complete versie van het zelsysteem TeX versie 2.0 te vinden. Op de disks B 74 yr, 81 is de oude versie te vinden. Verder bevay disk B 82 enkele aanvullingen (muziek en che- mie) en zijn diverse conversie utilities te vinden op disk B 83. Op disk B 113 is TeX-Draw te vinden en op disks B 114 en B 115 staat zp. CAD. Beide zijn tekenprogramma’s. Op disks B 119 staan diverse lay-outs volgens NEN norm te zamen met een lijst Nederlandse af- breekpatronen. Voor gebruikers met weinig ge- heugen en een simpele printer is er een versie op disks B 118 en B 144 te vinden die ook ge- bruikt kan worden als men de cursus in dit blad volgt. Zonder cursus zijn deze twee disks nog- al raadselachtig.

ST-Digger

Inmiddels is versie 3,1 beschikbaar. Bezitters van een eerdere versie kunnen een update ver krijgen (voor fl 10,-) door de originele disk op te sturen aan het secretariaat, Deze Euro-versië is meertalig (Ned/Duits/Eng). Diverse bespië kingen van dit programma zijn te vinden in ST 9, 10 en 23,

WP-conversie

{ WordPlus 86

WP is een programma dat me Prog, wordPer-

maakte bestanden converteert naar fect documenten, en voor zover moge IJ al omgekeerd. WP is ook als accessoire I® et leren. Figuren worden niet omgezet. NU á

mmm

42

november / december 1993

„ FrameSize:

1 nú ‚ This module sf " 1991-6:29, to identify the ame used by the

zeation « ntifie rruction

fs gERtbers nn

| gizel) : CARDINAL;

Persie ld por TRAP exception

D praneSize: NTATION MODULE FrameSize;

| ern) | (#55*/ergM INPORT CODE, REGISTER, sron SYSTE SETREG; IMPORT GetException, sRoN B SetException; grow XBIOS IMPORT SuperExec; (_sone machine code: *) T TRAP = OHE4OH: ee crap #n = TRAP + n «) RTE = ObE73H;

(* rte «) TN = 10; («IN = "the trap number used" «) TRPVEC = 32; {s vector(trap fn) = TRPVEC + n «) m0 = 0:

(# processor register d0 «) A7 = 15; processor register a7 *)

(«

November / december 1993

processing: G-byte stack frame

place by means of and computation of

CEDURE PPS myne size of the stack

[u GetSP is the trap-exception handler; ít performs d® := a} : «} (a$P-«) PROCEDURE GetSP; BEGIN SETREG(D®,REGISTER(A7) ) ‚ CODE(RTE) END GetSP; (“SP+n)

(+ PSíze computea the size of the stack frame uaed for traps: )

VAR size : LONGCARD;

PROCEDURE FSize;

VAR sp4,spl : LONGCARD;

BEGIN CODE (TRAP+TN) ssp := LONGCARD(REGISTER(DO)} pls LONGCARD (REGISTER (A7) ) ; size 1:= spi - spÖ

END FSíze;

PROCEDURE FrSize() : CARDINAL;

(+ FrSize() = "the size of the stack frame used for TRAP exception processing!" «)

VAR oldth : PROC;

(« oldth = "the old traphandler" «} BEGIN oldth := PROC(GetFxception{(TRPVEC+TN) }

SetException(TRPVEC+TN, GetSP } SuperExec{(FSize) SetException(TRPVEC+TN,oldth) $ RETURN CARDINAL(size)

END FrSize;

END FrameSize.

De Modula Hoek

Het herkennen van de 680xx CPU

Maar

Ween dievermg (nr. 32) van hes dach van GE Michang ST kan & Ge dragnome de ver Schelen ween de ST STE, Mega STE en de TI Haers word omen ader pencherven

Lopans bederdk U nog een metadie: er is wer- charl wesen de GEIN en de vent van deze serie CPU's De GON zen namelijk | word mimder Op de ach dan de andere CPU's wamaeer er

volstaat het dus deze twee waarden van elkaar af te wekken. De waarde van de stack pointer NA de exception kan worden verksegen door een exception handler te maken die slechts de

„ap

MODULE WhatProcessor; (s sh : 1991,6,29 :

FROM InOut IMPORT Write, PROM ASCII IMPORT ESC;

screen 1/0 :

A0

wer cen programmeursprobieempje phreâng wia. Toch pende ne erg lang over magic on hak rme

This is a driver program to demonstrate the use of the function PrameSize.FrSize . output will be either 6 or 8:

PROM FrameSize IMPORT Fr5ize;

WriteString. Writeln, Writelerd, Reaé;

two standard procedures for sinple *

PROCEDURE Reset: BEGIN WritelESC) : Write('E')

END Reset; The

M6EDDD, DOL , 6-byte stack Prame VAR c : CHAR; M6BO1O, D20, 030,,: B-byte stack Praze BEGIN Read(c) „) END Sync:

"the size of

; WriteCerd(

‚ Writeln ;

«)

PROCEDURE Sync;

: WriteString{

END WhatPracessor.

deze het DS st hee vamp

ger” took al beat de omen

en

oen bende ie Sont on is de ze

Nawoord

De her besproken

soed. Zeker als men bes

De Anil eeN

Zas er wel voor dat de cookie, \ work men een COOR voor; ES den weten komende ERN | soort CPU er vin een standaard … ST agave 42: bet coole mons: @ War bereft moeilijkheden me SD Ee geek worden opde Tren dan eg

GEMX gebruikt. Die sofware etl de Public Domain disks ST 36 en B 1D), ®

Sue

Ronald van der Kamp

the TRAP stack-frame is: *) FrSizel),2) WriteString("ok!") ; Sync

november / december 1993 ST46)

an

fis „gen welke waarde hij ervoor in „box We pet heel gemakkelijk om het vullen: Zo rameter in een functie te bestu- „vaneen St iedere keer naar het functie- pjehoeft Neen nieuwe waarde in te vul- dr menu OM] ulus een paar keer F1 te- vul je een andere waarde

„mé! am! mr je laat FAT on, ME: keer le Sen ieder wanneer er om wordt ge-

en © er in berge paramel voo vaas”

pet gekenen zelf

van een grafiek kent een aantal as- kenen etek

Hi

gecer: > grond: voor de achtergrond is er keu- pachters” of geen kadertje om de tekening geuit WEC Son assen: wel of geen tekst bij een blanco tekenvel of een patroon at uit roosterpunten of uit ruitjes, dat het net js alsof in een ruitjesschrift

B ik: het bereik van de x- en de z Domein eon worden ingesteld. Het gaen de y-as kan ook automatisch wor- EE DI Je kunt dus opgeven dat Famu- re moet tekenen van -4 tot 7, maar ie 5 ook opgeven dat Famulus dit zelf zo ik ee datde hele grafiek op het scherm past halverwege af vliegt. Zelfs de mo- Ge ikheid vooreen logaritmische schaalver- zn en voor een “deel-domein” ontbreekt giet. Als de x-as op het scherm bijv. van -10 (ot 10 loopt, kun je opgeven dat F2 getekend moet worden voor x tussen 3en7. Dit is heel

Figuur 4. Twee functies zijn met verschillende domeinen getekend.

‚‚ van fiancties vormen door het gebruik van paramete,

rs geen enkel probleem

handig voor wiskunde-leraren die opgaven willen maken over gesplitste functies. 3) Welk deel van het scherm is tekenvel: ook dit is variabel. Je kunt een functie eerst teke- nen op het hele scherm en daarna een kleiner deel van het scherm als tekenvel opgeven. Via een ingebouwde loep-functie kun je een

deel van de grafiek opnieuw laten tekenen in een kleiner kader.

4) Afwerking: Famulus biedt de mogelijkheid om de grafiek nog verder af te werken met lijnen, lijnstukken, tekst e.d. Ook is het mo- gelijk om per grafiek het functievoorschrift op te vragen en aan de tekening toe te voe- gen. Dit is lastiger te programmeren dan het lijkt! Famulus krijgt het voor elkaar om van de laatste 10 getekende grafieken te onthou- den wat het bijbehorende voorschrift was, inclusief de parameters! Stel je hebt 5 grafie- ken getekend van F1 waar een parameter in voorkwam, die dus 5 verschillende waarden heeft gekregen en je wilt ze alle 5 opnieuw getekend hebben, maar nu gestippeld of op een ander deel van het scherm. Dan mag je Fl zelfs wissen en de opdracht geven om al- les opnieuw te tekenen. Famulus protesteert niet en doet precies wat je verwacht.

Verdere extra’s

Het is niet mijn bedoeling om hier een volledig overzicht te geven van alle aspecten van het programma. Er is echter nog iets dat beslist het vermelden waard is. Met de muis kan een wil- lekeurig punt worden aangewezen waarna Fa- mulus de coördinaten van dat punt geeft. Dit is in samenwerking met de loep te gebruiken om een nulpunt van een functie te benaderen, of het snijpunt van twee grafieken: zoom een paar keer in op het snijpunt en lees dan de coördina- ten met de muis af. Zo is het mogelijk om nu- merieke oplossingen van vergelijkingen te vin- den. °

In- en uitvoer van gegevens

Famulus kan functies, macro's, constanten en grafieken (met of zonder het functievoor-

ST46 | november / december 1993

ne

wel AutoSw

want daar kan Famulus

Conclusie

Famulus kan niets anders dan grafieken teke arie st pro nen. zoals in de mleiding al is verme Id. Het r doordacht en functio Het geheel

en uitge

gramma is echter goed neert in de praktijk uitstekend maakt een zeer verzorgde indruk en € breide handleiding m ASCII formaat ontbreekt niet. Menig commercieel pakket kan hier een voorbeeld aan nemen! Het programma IS 86

bruikersvriendelijk, snel. goed afgewerkt en (naar mijn ervaring) 99,9% bug-vrij. Het enige foutje waar ik Famulus op kon betrappen was een enkel tekenfoutje als in de functie nul werd gedeeld door nul. Kortom, Famulus iseen ech- te aanrader voor iedereen die grafieken wil te

kenen.

Hans Finkelnberg

Figuur 5.

(Vervolg van pagina 37.) Scannen

hij is ingesteld op tekst, gaat dat zeer goed zelfs. Het is ook in andere stand te toen maar dan is het resultaat minder. Eigenlijk is het bes- te om een bepaalde foto of plaatje in verschil lende standen van de scanner uit te proberen. Een kleurenfoto of tekening met een zwart/wit scanner een plaatje scannen geeft geen best re- sultaat. In het algemeen zijn de scanners van verschillende merken allemaal hetzelfde van opbouw zowel uiterlijk als innerlijk.

Sommige scanners kunnen 256 verschillende grijswaarden onderscheiden, maar zo’n scan- ner is ook gelijk 2 maal zo duur alseen simpele scanner van 300,- gulden. In de software van de verschillende merken scanners kan nog wel enig verschil zitten. Dat is ook het belangrijk ste van het hele scanner gebeuren. Zo is de soft- ware van de Golden Image Scanner beter dan die van de Power Scan. Het is ook mogelijk om een gescand plaatje met een ander software- pakket te bewerken. Daarmee is meestal een beter resultaat te halen dan met de software die bij de scanner wordt meegeleverd.

Krijn Schipper

Produkt Power Scan V1.03 prijs: fl 299,-

39

FAMULUS

het zoveelste grafiek-tekenprogramma?

mulus is d

De mogelijkheid om sche te kunnen tekenen op de Dr dar

meere enigeen bij zijn eerste program- hindi wi md Uit om de grafiek van een en = enen Na enig nadenken over hoe Je Cen grafiek als een continue kromme op het scherm krijgt en niet als een los stel punten zon- der verbindende lijnstukjes, staat er al gauw

rpe en dunne lijntjes Atari zwart/wit moni-

Figuur 1. Het functievoorschrift en hulplijnen

als asymptoten kunnen gemakkelijk achteraf worden toegevoegd.

een parabool of een sinusoïde op het scherm. Het is vervolgens niet moeilijk om een verlang- lijstje op te stellen van opties die je aan zo’n Programma zou willen toevoegen. Je zou kun- nen denken aan het interactief invoeren van functievoorschriften in plaats van het steeds moeten veranderen van de sourcecode van het programma, of aan verschillende achtergron- den, meerdere functies tegelijk of misschien zelfs wel families van functies. Ook is in ge- dachten de stap naar het tekenen van raaklijnen of het uitrekenen van oppervlaktes “onder de grafiek” snel gemaakt.

Voorzichtigheid is echter geboden! Zodra je met raaklijnen e.d. gaat werken, ben je direct met “echte” wiskunde bezig. Om de vergelij- king van een raaklijn uit te rekenen, moet je de computer leren differentiëren. Dit is nog te doen daar dit zeer systematisch en algoritmisch gaat. Integreren is al direct véél moeilijker.

Niet alleen is het primitiveren van een functie fundamenteel moeilijker dan differentiëren (vaak zelfs onmogelijk), ook als je numeriek aan de slag gaat, moet je wiskundig sterk in je schoenen staan om de computer náást het ant- woord ook nog een foutmarge uit te laten reke- nen. Kortom, voor je het weet, neem je teveel hooi op je vork en komt het programma nooit af, of is het onbetrouwbaar,

Famulus

Famulus is cen shareware programmä Ke Duitse bodem dat grafieken van functies teken en is verkijgbaar bij de Stichting ST op de. te A 369, De programmeur Farber heeft dui 2 lijk goed nagedacht over wat het programma wèl en wat het nièt moet kunnen. D

Wat kan Famulus nièt? Famulus kan niet de vergelijking van een raaklijn uitrekenen: els integreren of het (numeriek) benaderen van nulpunten inclusief een foutafschatting behoort tot de onmogelijkheden. Wat kan Famulus wèl? Famulus tekent grafie- ken van functies. Dit klinkt een beetje mager tjes, maar schijn bedriegt!

Functies en macro’s

Famulus kan 5 verschillende functies (F1 t/m F5) tegelijkertijd herbergen. ledere functie wordt als een string met maximale lengte van 120 tekens ingevoerd. Daarbij worden de ge- bruikelijke notaties gebruikt voor vermenig- vuldigen en machtsverheffen (resp. * en /). Ook de lijst met standaardfuncties als SIN, COS, SQRT, LOG, ABS enz. enz. is aanwezig (zelfs de hyperbolische goniometrische func- ties en hun inversen ontbreken niet!). In de re- gel is 120 tekens per functie genoeg. Wie ech- ter toch meer wil, kan macro’s definiëren. Een

macro is in Famulus niets anders da á an

Er zijn veel programma’s d pe één kan ie grafieken kunnen tekenen. p8 meer dan de ander. Toch is kwaliteit belangrijker dan kwantiteit.

aar een goed voorbeeld van.

voeging van een functie aan de lijst daardfuncties. De naam van de maen Ten maximaal 12 tekens bestaan en de ) mag é wordt net als een functie ingevoer Sero zel string, maar nu met een maximare len! De 60 tekens te, ” Voorbeeld: u wilt de grafiek tekenen

rote functie waar heel vaak Exp, en 7)}COSH(Sx-3) in voorkomt. pe SAAN die u tot uw beschikking heeft om dd leken, te voeren zijn niet voldoende. kong ie Sj macro TEST definiëren met en tn TESTO)= EXP(SINGx-7)HCOS HS ‚ie functie TEST staat nu op precies dezelfe) De ze tot uw beschikking als bijvoorbeerg p le wij. tie TAN. U kunt dus zelfs de grafiek hen nen van TEST(ABS(5%)). Dit komt di MN leke. het laten tekenen van: Neerop

fo)= EXP(SINGABSGx) — 7) (SABS(Sx) - 3). Cosy Hierdoor is het dan ook mogelijk om ze wikkelde functies in te voeren. Inge.

Constanten en parameters

Famulus kent ook zelf te definiëren Constan Een constante kan een naam krijgen van 5 maal 12 tekens. Zo is het mogelijk om det stante PI=3,141592 in te voeren en EIS ES niëren als SIN(PI x). Als in een functie el naam wordt gebruikt die niet in de lijst v standaard-functies, macro’s of gedeclareerd constanten voorkomt, protesteert Famulys En Famulus beschouwt zo’n variabele als een pa. rameter en zal bij een tekenopdracht via een

Figuur 2. Tijdens het werk kan een kleiner deel van het beeldscherm worden opgegeven om in tekenen. Het oude beeldscherm hoeft niet gewist te worden, hetgeen mooie plaatjes oplevert,

38

november / december 1993 ST 46)

“ et ENE ende hand scanners.

onde

Nederlandse bladen een ad- „oke en van verschillende zaken die ook

8 — scanner KE e dure en niet beter zal zijn dan die van ok it scanner, b.v. die van Power goeds

‚die voor de Atari te koop is bestaat pest face, software, adapter van 12 volt geen Engelstalige handleiding van 14

Ee. De kw gliteit van de scanner en inter- PL ed afgewerkt, maar de handleiding ge en beknopt. De uitleg van de scan- bp Be is summier. De interface zit in

5 kastje met een schakelaar aan de

gn He vaarmee je de scanner kunt in-en uit- 5 ze Er zijn 2 aansluitingen. Aan de ‚één voor de scanner en Één voor de

. Je kunt de interface niet verkeerd in de zOM-poort doen. want er zit een plakkertje

Power Scan aan de bovenkant van het in- # geplakt. De schakelaar is dan naar je

gegenicht als je voor de computer zit.

Software

pesofiware is eenvoudig gehouden (fig. 6), je at door middel van de pulldown menu's of et symbolen-menu en toetscombinaties de wanner instellen. Het programma is alleen in

Figuur 6,

en 2

erScan Professional

Atari ST GreyScale Scanner Version 1,83

Mraare & Softmare pesian Dy Chris Alien Seteased ou Pomer computins Lta

ce blad Atari ST User van maart 1993, Er werden 4 hand

er TE scanner besproken en getest op scan-kwaliteit s eopeeld) are in het algemeen. Door dit arti mgee

r cen niet zo een dure handscanner. | naa „scanner te kopen voor de prijs v, IS cen moest je wel een interface-kastje 7 vaar ve die er bij zit kan je op de ST toch niet gebruiken,

stond een artikel “Scanners en 1 foto

kel ben ik op zoek ge- Het is ook mogelijkheid an ongeveer 300 gulden. elf bouwen of kopen en de

de 3 ST Resoluties te gebruiken. Zo ook het wegschrijven van een gescande plaatjes. Maar helaas werkt de software niet in de TT-Resolu- ties, Wat ik niet heb kunnen proberen is de TT hoge resolutie. Printen van een plaatje behoort ook tot de mogelijkheden. Hoe het werkt op de Falcon is mij niet bekend.

Voordat je de scanner gaat gebruiken. moet de Computer uit staan om alles aan te sluiten. Als

Scan Options,

408 Width:

DPI

dot

dd

Height: dot [>]

zoevoce Bytes Uzea

Ze9oso0 outer Fennie |

Figuur 1.

je een scan gaat maken, kun je de scanner in-

stellen in hoeveel DPI (Dots Per Inch); dit moet

je doen voor dat je de software aktiveert. Een

plaatje kan gescand worden in resoluties van 100 dpi tot 400 dpi. Zo kan je gelijk aflezen in

Figuur 2.

File Options... PowerScan ,„PIS

Figuur 3

Scan Option (zie fig. 1} hoeveel bytes een scan wordt en hoeveel je nog over hebt in het geheu- gen. Het is wel prettig als je computer cen so te geheugencapaciteit bezit, want je kout gauw geheugen tekort, als je flink grote plaatjes maakt en later met een andere software (studio) een plaatje van b.v. 640 x 460 in TT-midden resolutie wilt maken. Dat geldt ook in de ST resoluties. _ b Nadat er een scan gemaakt is en hij naar je Zin is, kan je de deze wegschrijven op verschallen- de manieren (Options... zie fig 2). Het laden van een zowel een gescande als een bestaand plaatje is ook mogelijk. Maar wanneer je een plaatje wegschrijft onder de opte “Gem lma- ge”, is het niet mogelijk om met dit programma weer te laden onder deze Option, wat ik overt- gens erg vreemd vind. Als je niet tevreden bent met het gescande plaatje, is het ook mogelijk iets bij te werken. Dat is maar erg beperkt. Je kunt je dit beter doen, als het plaatje wegge- schreven is. Wanneer je dit doet „voordat het weggeschreven is, is de verandering die je 2e- daan hebt niet meer terug te halen. Via de tool- box is het mogelijk de scanner te activeren (zie fig. 3).

Praktijk

Het beste resultaat is de scanner op 200 DPI te zet ten bij plaatjes van klein formaat (bijvoorbeeld 10 x 16 em). De schakelaar op tekst te zetten om een plaat- je met lijnen structuur te scannen (zie fig. 4). Maak je een scan van een zwart- wit foto (zie fig. 5) dan zet — de schakelaar op foto. Als ) je een stukje tekst scant en ee

(Vervolg op pagina 39.) Figuur 4.

Ne ertdocemser 1995

37

! | NEK NX NE

DATA and SYNC change on rising sampled on falling

Figuur 4

Wtvoer maar bij een handshake wordt & _Sync als input gebruikt (voor die handsha- 5 ). Het externe apparaat moet, als hij gereed is heg de XO_Syne lijn omhoog Bij een stijgende flank van de klok veranderen de data en bij een dalende flank zijn de data gel- dig en kan gesampeld worden. Op een zelfde manier is er input mogelijk. De drie aansluitingen heten nu XI_Data (input), XL Clk (output) en XL Sync (output, maar in- put bij gebruik van de handshake). In de conti- Ek mode es de externe hardware er zelf r zorgen dat hij in de pas loopt met de XI Clk en XI Sync tba: De bied an de XL Sync is alvolgt: de aanvang van een fra- me wordt duidelijk gemaakt aan het hoog gaan gedurende 16 tikken van de klok. Dan blijven er nog 112 klokpulsen over gedurende welke tijd het signaal laag blijft. Dit geldt voor de syn- chrone mode. Bij gebruik van de handshake wordt er op eenzelfde manier te werk gegaan als voor de uitvoer, met dit verschil dat dan na- tuurlijk XI Data de invoer blijft. De externe hardware moet ruimschoots op tijd aangeven dat er niets meer te zenden is: XI_ Sync moet in elk geval 1 klokeyclus voor het einde van de huidige data omlaag gebracht worden.

Handshake

Wordt er gewerkt met de handshake, dan is het verloop als volgt: is het externe apparaat gereed om data van de Falcon te ontvangen, dan trekt hij de XO_Sync omhoog. Als er inderdaad data te transporteren is zal de XO_CIk bij wijze van antwoord actief worden en XO_Data geeft dan de bits uit. Dat gebeurt 16 cycli lang en dan is er een 16-bits word afgehandeld. Er wordt dan gekeken naar de toestand van de XO Sync: is die hoog dan kan, indien voorradig, een vol- gend word worden verzonden naar het externe apparaat. Maar tussen het moment van detecte- ren van de toestand en het uitgeven van de eer- ste bit van een volgend word, moet de electro- nica enige tijd hebben. Volgens de documenta- tie wordt er altijd een minimum van 2 klokpe- rioden tussen de words ingelast.

Wat betreft de realisatie in hardware: door de hoge snelheden kan men allerlei storingen en reflecties in de leidingen krijgen. Op strategi- sche plaatsen dient men ter demping ferrietkra- len (met een cutoff boven de 20 MHz) te ge- bruiken en men moet zorgen dat de leidingen

128 Clock Cycles ed

CLK

Î

m rul! sync

| Î

1 ‚DATA

pmm 1

DEEEX ie (word Ì

1 (Word 2

edges of CLK and should be sdges of CLK.

tie worden afgesloten. De

juiste impedant brake fe n vele effecten

tuiste weerstandwaarde hangt va Eeen komt men uit in de buurt van ed Ohm. Signalen die de Falcon binnen gaan hbs nen het beste afkomstig zijn van CMOS chip’ zoals 74HCxx of 74HCT xx geries. De lengte van aansluitkabels kent ook zijn grenzen: meer dan 70 cm kan problemen gaan geven. Het nf te gebruikt men dubbel afgeschermd twiste pair kabel.

Frame’s

De Codec heeft zo zijn manier van werken. Dat heeft gevolgen voor het seriële datatransport. Niet alleen is de bit-rate gekoppeld aan de sample-rate, maar ook doet de Codec alles in eenheden van 16-bits (een word). Over een se- riële verbinding worden 1 voor 1 bitjes gezon- den. Men moet dus weten waar een patroon (een frame) begint en waar die eindigt. Om te beginnen hebben we per sample-periode 128 tikken van de klok beschikbaar (herinner je maar die deelfactor van 128).

Per sample periode zijn er dus maximaal 8 words (van 16 bits) te transporteren. Om dat in termen van geluid te zeggen: er worden per sample-periode maximaal 8 tracks van 16-bits data getransporteerd. Voor de goede orde: steeds wordt de meest belangrijke bit (MSB) het eerste verzonden, dan de volgende enz. Met de XO_Sync lijn wordt de boel in de pas ge- houden: bij het verzenden van de eerste bit van een serie gaat hij hoog, om laag te worden (en te blijven) na het einde van de laatst verzonden bit van het eerste word (de 16-e bit dus). De lijn gaat weer hoog bij de eerste bit van de volgen- de serie, enz.

Software

Atari heeft een aantal sources voor gebruik vrij- gegeven. Deze software zal op de disk, beho- rende bij deze uitgave van het blad, gezet wor- den.

Slotwoord

Een programmeur hoeft gelukkig niet het naad- je van de kous te kennen om in staat te zijn de nieuwe mogelijkheden van de Falcon te gebrui- ken. Atari heeft een aantal systeemfuncties ge- maakt, die voorkomen dat men zelf op laag ni- veau hoeft te gaan knutselen. In andere artike-

fen zal nader worden ingegaan oph et meren van de DSP, de matrix en de CP 'Or dn Ole 1

gf. van der Kamp

A

(Vervolg van pagina 33.)

Meer data op de harddisk proppen

- Programma’s die een checksum uitvoe t.a.v. hun eigen grootte of t.a.v. program Te onderdelen zoals bijv. Calamus 1.09N. Pr lamus met PFXPAK gecomprimeerd is 8 schijnt er een melding dat het Tg waarschijnlijk geïnfecteerd is door een En omdat het aantal bytes niet klopt met het sin spronkelijke aantal: niets aan de hand, het il gramm werkt gewoon! Maar het wordt BIES als de fonts ingepakt zijn met AFX en je vra informatie op over het document waarmee bezig bent: de zaak slaat meteen vast en Ze een Reset werkt niet meer! Volgens de mal: van de programma’s PEX en AFX is dit ope lossen door CALAMUS.PRG te veranderen in CALAMUS.APP.

Conclusie

De bedieningswijze en de wijze van werken van beide programmaatjes is zondermeer pret- tig te noemen. Vooral het automatisch uitpak- ken door AFX werkt prettig. Wel moet de hard-

diskbezitter er rekening mee houden dat eea.

iets trager verloopt, maar die kleine vertraging

weegt niet op tegen de enorme ruimtewinst die

je kunt maken!

Afgezien van de voornoemde beperkingen moeten we vaststellen dat beide programma's zeer zeker het aanschaffen waard zijn. Voorde vriendelijke prijs van DM 30,- kun je eigenaar worden van een pakweg 40% grotere harddisk

Cor Platenburg

Informatie en bestellingen bij: Thomas Quester

Eilbeker Weg 14

2000 Hamburg 76 Deutschland

36

november / december 1993 FS 140

25.175 MHz

External Clock

gn

N figuur” le

En zoals de meeste seriële verbindingen is BS ster clock’ nodig om de zaak in de greet a Jopen. In de Falcon wordt de fre-

ste en de Master Clock gedeeld. De deel- genie YE inimaal 4 en maximaal 24 (in stap- factor IS hg Wat we dan krijgen is de ‘Bit Rate’, k MHz Master Clock krijgen we een pz Bit Rate: Dit is precies de maximum heid van de SSI-poort van de DSP. p Ee js nog iets anders waarmee rekening el en gehouden: de ADC en DAC moe- oe ealime apparaten met een speciaal en enal werken: de Sample Rate. Die Vo verkregen door de Bit Rate te delen door 08 Er zijn voor geluid nu eenmaal een stel ard sample frequenties in gebruik. Zo is ge DAT rate 48.0 kHz wat een 6.144 MHz Bit pate geeft waarvoor een 24.576 MHz Master Clock nodig js. Die zit niet in de Falcon en moet dus extern worden aangevoerd, Het zelfde gaat op voor de CD-sample-rate. pieis44.1 KHz waarbij de bitrate dan 5.6448 MHz is en de master clock 22.5792 MHz. De ‘nterne klok van 25.175 MHz dient ervoor om een 49.17 (=50) KHz sample rate te halen en datisdezelfde snelheid als voor het STE-DMA geluid (50 KHz, 25 KHz en 12.5 KHz). Een ADC is een real-time apparaat: er komt een konstante stroom data uit als er gesampeld wordt. De seriële I/O moet daarom in synchro- me mode verlopen. Gaat de data van/naar het computergeheugen, dan moet ervoor gezorgd worden dat de toe- ting lot het geheugen ook op tijd verkregen vordt, Om enige soepelheid te krijgen in de ldsbeperkingen is de DMA/Record/Playback Wlgerust met een 32 bytes groot buffertje (op In, First Out basis). Als je op de volle 8 see werkt, dan hoeft er zodoende maar Per 32 microseconden toegang tot het geheu- aen Worden. Of dat kan, hangt af van u oe bus-masters in het systeem: de zg, 1de0 en de harddisk DMA. Lukt dat OP jd, dan treedt dataverlies op en heb je “ "As nu eenmaal het nadeel van werken

peteen 32 sM

zes ic

co

Sample Clock

met een serieel synchroon transport.

Nu kan een seriële verbinding op twee manie- ren werken: synchroon of met handshake. In dit tweede geval moeten zowel zender als ontvan- ser een ‘handshake protocol’ afspreken. De handshake komt neer op een soort dialoog: ‘ik heb wat te verzenden, ben je klaar?’ ‘Ja dat ben ik; begin maar!’

Een nadere blik op figuur twee laat zien dat de MPC tesamen met de DMA Record en Play- back in een blok zitten. Ze horen bij elkaar. Stel we transporteren data van de DSP naar het computergeheugen via de MPC. Dat kan in handshake mode. De DMA Record-afdeling moet nog wel een klok hebben om in de pas te lopen. Als nu de FIFO buffer half vol is, dan wordt geprobeerd om naar het geheugen te schrijven. Lukt dat niet op korte termijn dan kan de FIFO overlopen. Maar omdat we in handshake-mode werken, wordt op tijd aan de seriële bus gemeld dat het datatransport gestopt moet worden. De SSI-poort van de DSP houdt dan op zijn beurt op tijd op met verzenden, dus voordat de FIFO buffer over(vol)loopt. Neem eens een ander verhelderend geval: digitaal ge- luid vanuit het geheugen naar het externe ka- naal. Het proces gaat analoog: zodra de FIFO half gevuld raakt begint het seriële verzenden. In de synchrone mode kan dat wel eens in een

Figuur 3.

Arise vld Je

sterne he are de hoger tempo gaan dan de externe dri boel kan verwerken. Dan hebben weer de eer

der vermelde situatie: overrun. Het is ook mo gelijk dat het tempo te laag 1s (hv. omdat er op de systeembus door CPU, video e.d. 70 veel gedaan wordt dat de DMA Playback niet aan de

beurt komt). Dan hebben we een underrun en dat is ook miet best, want dan komt er eventjes geen informatie over het externe kanaal naar buiten. Maar werken we in de handshake mode dan kan de externe hardware aangeven of er gestopt of begonnen moet worden met verzen- den naar hem toe. Zo is de kans op miskleunen wat kleiner.

Multiplex

De hardwarematige implementatie door middel van een seriële verbinding geeft beperkingen aan wat men volgens figuur | allemaal kan doen. In synchrone mode ís het mogelijk om | zender te hebben en meerdere ontvangers. An- ders wordt het als je een handshake gaat gebrui ken. Met wie allemaal staat de verzender dan wel te handshaken?

Dan hebben de kwestie of er twee zenders tege- lijk kunnen zijn, elk met hun eigen ontvanger. De bandbreedte van de verbinding is 8 MHz, dus als je daar maar een gedeelte van gebruikt, kan er in de tijd, ruimte over blijven voor ande- ren. Nu heeft de SSI-poort van de DSP heel veel mogelijkheden en is voldoende intelligent om samen met een andere verzender iets af te spreken om elkaar bij toerbeurt toe te staan wat over de seriële verbinding te zenden. Maar de ontvangers moeten dan ook zo’n onderschei- dend vermogen hebben dat ze weten wat welen wat niet voor henzelf bestemd is.

In de documentatie van de Falcon is hierover niets te vinden. Gevoegelijk kunnen we aanne- men dat de Codec-chip niet in staat ís tot zulke kunststukjes. Toch is het woord “multiplexing” heel suggestief in deze. Een beperking die er in elk geval is, is dat alle chips die actief bezig zijn via de MPC eenzelfde klok gebruiken. Je kunt niet op elk willekeurig moment (on the fly) zo- maar eventjes de kloksnelheid veranderen.

Externe I/O

Het externe seriële uitvoerkanaal in de DSP- connector aan de achterzijde van de Falcon be- staat uit drie aansluitingen die XO Data, XO_CLK en XO_Sync worden genoemd. De signalen kunnen vanaf de DSP komen of vanaf de MPC, Men kan in continue mode werken of in handshake mode. Normaal zijn alle draden

leuk |

| | SYNC

One Word

NOTE: SYNC hold time after first rising edge of CLK =

Ons

ma

ST 46] november / december 1993

an

35

De Falcon:

De DSP, de MPC en de Codec

Door de toevoeging van de tal Signal Processor (DSP), de analoog, naar digitaal (ADC) en dieta aar Eman (DAC) ornelis zijn er

en bij gekomen om de datastromen tussen deze apparaten, de computer zelf en de buitenwereld te laten lopen. In

ÎLartikel zal kort op de hardwarematige

tatie worden inge-

Saan (niet erg diep, want de schema's van de Falcon zijn mij nog niet

Onder ogen gekomen) en in een

volgend artikel komen de extra func-

Hes aan bod die Atari heeft bedacht om het leven van de programmeur dragelijk te maken.

te

ve Agoer y. vat voor soort informatie levert nu dìe figuur? Links staan onder de benaming ‘source device” welke mogelijkheden we onderscheiden die data opleveren. Neem bijvoorbeeld de situatie dat Je een stereo-geluidsbron (microfoon b.v.) zansluìt op de Falcon. Dan kan de analoog/di- Maal omvormer (ADC) het geluid ‘sampelen’. Natuurlijk kan de ADC direct dìt geluid weer aan zijn broertje, de DAC (digitaal/ analoog converter) die in dezelfde chìpbehui- Zing zit (de Codec) en die er dan weer geluid van maakt dat ìn de buitenwereld gehoord kan worden. Maar dit geheel ìs natuurlijk geen functioneel gebruik om van uit je bol te gaan. Nee, leuker is het om dìt geluid op te nemen. Daartoe kan de data van de ADC doorgestuurd worden naar een ‘recievìng device” en wel de

Headphone Speaker

34

“DMA Record’ bijvoorbeeld. Deze ‘Direct Memory Adressing Recording” zal de digitale data die vanaf de ADC komt op een gecivili- seerde manier in het gewone RAM-geheugen van de computer zetten. Aangezien het geheu- gen meestal gauw gevuld is, moet je er VOOr zorgen dat de boel op tijd naar een harddisk (of een vergelijkbaar snel apparaat) gestuurd wordt.

Die taak verzorgt de 68030 CPU in samenwer- king met de juiste software. Om nu met hoge snelheìd data vanuit het geheugen naar hard- disk te sturen, ìs er een andere DMA: dit is de DMA-hardware die we al lang kennen van de ST en waarvan de uìtvoer op de DMA-poort en tegenwoordig in de Falcon via de IDE-aanslui- ting (de ingebouwde harddisk) en vìa de SCSI- poort (externe harddisk) naar buiten komt.

De tweede bron die data kan afleveren is de DMA-playback. Hierbij wordt data uit het

OUTPUT CHANNEL

november / december 1993 ST46|

computergeheugen gehaald en d

aan een ‘receiving device”. Ny is het Seger, geheugen in korte tijd is doorlopen pi, dar ke we data dus op tijd aangeleverg moet „Hen vanaf de harddisk. Lw

De DSP kan ook geheel zelfstandi data ophoesten die ergens naartoe naar de buitenwereld via de “Ext Lb nel’. Ten slotte kunnen er ook OUtput chan, de buitenwereld het systeem binnen Pl, dat heet ‘External Input Channey”. Her gen, ‘external’ dient in deze nader verklaard begr den: immers ook via het toetsenbord ln de computer binnen. Maar dat ME info wordt hier niet bedoeld: de hier ne Tagen ‘channels’ zijn hardwarematig gerea; geduide een paar pinnetjes in de DSP-plug aan de ak terzijde van de computer. Over de En voorwaarden waaraan de externe Sche moeten voldoen, zal ik het later hebt,

8 al

Implementatie

Nu we een inzicht hebben in de betekenis de ‘logische’ mogelijkheden, kunnen

gaan verdiepen in de vraag hoe dat » Falcon gerealiseerd is.

Laten we daartoe figuur 2 eens TUSÜS gaan be

kijken. We zien dat er vanaf de DSP-conne links onder in de afbeelding een Pijl gaat nar de DSP-chip (in het schema de 56001). Ook loopt er een pijl weer terug. Dit zijn de exter invoer- en uitvoerkanalen van daarnet. Mae we zien dat die pijlen zich splitsen naar dé ‘Muluplexer and Protocol Convertor’ ik ex deze uitdrukking in het vervolg afkorten ij MPC want ik zal die naam hierna meermaak gebruiken, en hij is zo lang….). Te zien is datde ADC en de DAC ook digitaal zijn aangesloten op de MPC.

Informatie uit de multiplexer kan naar het ze- heugen van de Falcon gestuurd worden. Er staat twee blokjes: FIFO/DMA Record/Contol en FIFO/DMA Playback/Control. Deze zijn verbonden via grote pijlen met zowel de dats- bus als de address bus. Maar wat is nu die MPC?

De MPC

Er zijn al in afbeelding 2 een paar sleutels vinden voor de manier waarop de MPC werkt We zien dat er kloksignalen binnen komen (32.0 MHz, 25.175 MHz en external) en we weten dat we twee apparaten (devices) met et kaar kunnen verbinden. Verder zien we dat & SSI poort van de DSP ook naar de MPC ses Als je niet meer precies weet wat die SSI voor stelt (er zijn ook zoveel afkortingen) lees àt uitgave Oer nog eens op na waarin de poorter van de DSP besproken worden

De data stroomt de MPC in en uit als

va We ons u in de

senëk

al

eer data op de parddisk proppen

met PFX en AFX (shareware)

ijlen kom je PD- en Shareware.

jd en wijlen ' are-programma’s tegen di ij Oe fervente ST-gebruiker het computerleven een stuk angen nnen ales: En kopieerprogramma’s, alternatieve s, viruskillers, accessorres, compressieprogramma’

pek nn en schouders uit boven andere goedbedoelde progratmne sten In de navolgende bespreking zullen we twee sharewarepro- ke ma’s ge de loep Beamd met name voor de harddiskgebrui-

der ons die eeuwig en altijd met ruimtegebrek on antrekkelijk kunnen zijn. 8 te kampen heb-

kers pens erg à

‚p(rogramm)

4e (e)X(tractor)

«is een programmaatje dat uitsluitend

pe mafles (PRG, „APP, .TOS e.d.) kan de duidelijkheid ook nog aangegeven in bytes. pros rimeren. Nu zul je denken dat dat op zich En met dit laatste zijn we dan bij het tweede col bijzonders is, en dat zou het ook niet Zijn punt wat dit programma zo interessant maakt: niets nieten paar leuke opties aanwezig waren de ruimtewinst! Gemiddeld kun je zo’n slordi- als e de of uitpakken van programmafilestot _ ge 40 à 50% verdienen!

de je van een cent maken! De werkwijze

ied vriendelijk: Na het opstarten van Nu zul je denken: ja, wel leuk, maar zoveel pro- Is

PAK.PRG verschijnt er een dialoogbox je keuzes kunt bepalen (zie fig. 1).

waarin Je i kwestie van aanklikken echt int i is uitpakken is een he interessant worden als andere files ook in- watje wilten m.b.v. de filters wordt alleen dat- gepakt zouden kunnen worden. Nou, dan is er gene bewerkt wat je hebben wilt, bij voorbeeld goed bericht voor je, want samen met alleen maar alle accessoires mn de bootpartitie PEFXPAK.PRG kun je ook AFX.PRG krijgen comprimeren. Naar keuze leest het programma en wat hiermee kan is zeker meer dan de moei- dwars door folders heen en zodoende kan een _ te waard!

Je partitie bewerkt worden. « k Onder Erläuterungen bevindt zich alle belang- AFX: A(utomatic) rijke informatie: in de tekst zijn kembegrippen _F(ile) (e)X(tractor) omkaderd en bij aanklikken van zo’n kader

wordt het kernbegrip grondig uitgelegd. Tijdens het inpakken van een agente verschijnt een venster in beeld dat laat zien hoe

Fastload |

Dekompr imieren

Ordner ‘durchsuchen

Immunisieren

Virentest/Stat |

FfEter

L___info | [_ Ertouterungen

ST46 | november / december 1993

groot (in bytes) de te bewerken file ís, hoeveel procent er nog ingepakt moet worden en ten- slotte hoeveel procent de ingepakte file is t.o.v. de oorspronkelijke file. Dit verschil wordt voor

grammafiles staan er niet op mijn harddisk, dus echt veel verdien ik er niet mee. Het zou pas

AFX.PRG is een programma dat thuishoort in de Auto-folder op de bootpartitie van je hard- disk. Met behulp van een bijgeleverd accessoi-

' stevent ifs re kur je het vanaf de Desktop naar beli

of uitschakelen. Later hierover meer 8 AEX herkent de m.b.v. de LH ARC compress techniek ingepakte files en pakt ze uit op aa moment dat het nodig is. Een voorbeeld moge hier verhelderend werken stel. je hebt al je plaatjes ingepakt en nu w il je er eentje fd halen in tekenprogramma. Op het moment — je een laadopdracht voor zo’n plaatje en treedt AFX in werking. pakt de file razendsne! uit en hopla, daar staat al het schoons voor. je nieus. Een ander voorbeeld: je hebt de RSC-file van een programma ingepakt Op het as dat je het programma start zal het pT a RSC-file te openen. Ook hier doet AF ze zelfde als hiervoor, waarna het programm ge- woon geopend wordt. Je hoeft dus mien vanuit de Desktop een ingepakte file uit te rt ken, een programma te starten om Oe de uitgepakte file te kunnen importeren

En denk eens aan de ruimtewinst die je kunt verdienen door je fonts, documenten, plaatjes

etc. te comprimeren! Kopiëren van ingepakte files

Zolang AFX aktief is vanuit de Auto-folder en je wilt een ingepakte file van de ene partitie naar de andere kopiëren, dan zal de gekopieer- de file ongecomprimeerd op die andere partitie komen te staan. Dit is eerder handig dan onhan- dig, want hiermee kun je altijd weer terug naar de oorspronkelijke file voor het geval er iets mis is gegaan. Maar pas op! Als je een backup wilt maken van een partitie van bijv. 10 Mbyte waarop 9 Mbyte staat aan gecomprimeerde ge- vens (oorspronkelijk bijv. 15 Mbyte groot!), dan moet je AFX eerst m.b.v. de genoemde ac- cessoire uitschakelen, anders worden de 9 Mbyte tijdens het maken van de backup uitge- pakt en dat zou wel eens problemen op kunnen leveren!

Wat moet je niet comprimeren?

- Het is onverstandig ook maar iets in te pakken zonder eerst een of meerdere backups te ma- ken!

- Databases. Normaal worden databases ge- bruikt als random files die vaak enorm groot kunnen worden en die op zich goed te compri- meren zijn. Maar AFX moet na elke kleine wij- ziging steeds een kopie maken van de hele file waardoor alles enorm traag wordt!

- Files die vaak aangepast worden. Elke keer als je ze wilt veranderen worden ze uitgepakt en dat kost teveel tijd!

- Bibliotheken. Normaal worden bibliotheken gebruikt als random files en ontstaat hetzelfde verschijnsel als bij de databases!

(Vervolg op pagina 36.)

33

ST MARKT

voor fl 50,

Te koop aangeboden: Kos ST met TOS 2.06, 4 Mb geheugen en SO Mb harde schijf, los toetsenbord, muis en 2/ W scherm SM 125 voor fl 2000

Cumana DS floppy drive voor fl 200,- vereen SH 205 met 20 Mb voor fl 500,- ede l koop met software en boeken voor fl A. Vis, tel: 023-2819014,

Te koop aangeboden:

Wegens vertrek naar het buitenland

- Mega STE 4 Mb met 48 Mb harddisk

- temperatuur regeling

- NEC Multisyne 3D (kleur en z/w monitor)

- faxmodem Tornado 9696 2400/9600 Bd

- originele software (Calamus S, Steve, beursprogramma, faxprogramma enz.) met bij- behorende handboeken

- Teletext decoder en twee stereo-geluidboxjes - kabels en verdere toebehoren

- NEC Pinwriter P20 (24 naalds, 360 dpi)

- printertafel, verrijdbaar

Alles in prima staat. De prijs n.o.t.k.

K. de Wit, tel.: 020-6174366.

Te koop aangeboden:

- Mega ST2, 16 MHz omschakelbaar

- z/w monitor SM 124

- harddisk Megafile 20

- externe floppy drive 5 1/4 inch

- externe floppy drive 3 1/2 inch (720 kb)

- laserprinter SLM 804 met extra tonercassette - diverse software

Alles in 1 koop voor fl 1650,

Paul Siermans, tel.: 010-4501047

Te koop aangeboden:

- 1040 STE met 4 Mb geheugen met monitor SM 124 (z/w) en Megafile 30 harddisk.

Zeer weinig gebruikt. Alles in 1 koop t.e.a.b. Peter van der Meijden, tel.: 04781-32007.

Te koop aangeboden:

- 1040 STf met monitor SM 124, muis, joystick - harddisk Megafile 30 (30 Mb)

- incl. alle documentatie, handleidingen en ca. 50 floppen met software

Alles in 1 koop voor fl 1500,

F. Ballhaus, tel.: 070-3971481 (s'avonds)

Te koop aangeboden:

„laserprinter SLM 804 met software en nieuwe toner,

Prijs fl 650,

Hans Binee, tel: 04704-5403 (na 17,00 uur),

Te koop aangeboden:

- 1040 STfm met twee muizen

- monitor SM 124 met switchbox

- harddisk SH 205 20 Mb

- printer Brother M-1509 met cut sheet feeder

A3 formaat

diverse software Vraagprijs fl 1750, Ì Jan van der Veen, tel 015-121910 Te koop aangeboden: „Mega STE, 4Mb met Inge! ne Mb, MS-DOS emulator en HD floppy dr ed - monitoren SM 124 (z/w) en SC 1435 (Kle! - floppy drive 5 1/4 inch (40/80 trk)

- printer STAR NL-10

Alles in 1 koop voor fl 1500. L.J. Drenthe, tel: 033-803382

bouwde harddisk 48

Te koop aangeboden: _ monitor SM 124 (z/w \ Frank Schoonjans, België. tel:

jen SC 1435 (kleur) (09) 227 4997

Te koop aangeboden: df - Mega ST4 met harddisk SH 205, monitor SM

124 en SC 1224 (kleur). Veel originele soft ware en boeken.

Alles in 1 koop voor fl 950,-. E. de Vries, tel.: 085-646150 (na 18.00 uur).

Te koop aangeboden: _ 1040 ST met monitor SM 125, harddisk SH

205, printer STAR NL-10, extra drive SF 354, diverse programma’s en handleidingen. Vraagprijs fl 1800.

P.H.A. Verbrugge, tel.: 06-58609141.

Te koop aangeboden:

_1040 ST£ met z/w monitor, Q-tec muis, 2,5 Mb geheugen intern, Forget-Me klok, AT Speed emulator en stofkap

- harddisk Megafile 30

- printer STAR NL-10

— monitor switch box, div. software, tijdschrif- ten en manuals

Vraagprijs fl 1700,

Olaf Kruidhof, tel.: 078-211861

Te koop aangeboden:

- 260 ST met TOS in ROM, muis, drive SF 354, monitor SM 124 (z/w) en monitor SC 1425 (kleur)

- printer Brother HR-5

- software GfA 3.0 met compiler en boeken en games

Alles in 1 koop voor fl 1000,-, Eventueel losse verkoop.

E. Onderdelinden, tel: 01620-52833,

Te koop aangeboden:

- ST fm 3 Mb incl. TV mod. en TOS 1,4 voor fl 600,-,

- SM 124 z/w monitor met draaivoet voor fl 250,-.

- floppy drive 3 1/2 inch dubbelzijdig met voe- ding voor fl 100,-,

- Qtee muis en diverse boeken o.a. Calamus

Alles in 1 koop voor fl 900, Pierre Janssen, tel: 04956. 1835

Te koop aangeboden:

- Mega ST2 met Megafile 30, SM 1

muis, Craft (Unix shell) en alte ba, Monito,

Alles in koop voor fl 1250, “gens,

L.J. Walthers, tel: 08367-67 14 (say “YOnds)

Te koop aangeboden:

- Mega ST2, monitor SM 124 „jy,

C-16 emulator met DR-DOS vs, rd “Speed

gafile 60, Timeworks DTP, Degas, vern

e

boeken. Prijs fl 1800,-. Theo de Klerk, tel: 02159-35432)

Te koop aangeboden:

- Mega ST2 met 2 MB geheugen en 3 d systemen: MAC 7.0, S-DOS 5.1 a Togt bijbehorende emulators S met - Megafile 60 MB harddisk

— externe flopy drive 3 1/2 inch

- monitor SM 124

- muis en modem

Het geheel met meer dan 100 pro, e voor MAC, MS-DOS en TOS voor 1 ant“ * F. Engelhard, tel: 070-3177543, ki

Gezocht:

- handleiding DBMan 4 of 5 om te copi

of het originele pakket. BE Rens Swart, tel: 030-715212.

Gezocht:

- kontakt gezocht met ST gebruikers voor het uitwisselen van games e.d.

Michiel Plak, Eijderdijk 58, 8051 MV Hattem,

Gevraagd:

- de laatste versie van Superbase Prof voor de ST.

F. Engelhard, tel: 070-3177543.

Te koop aangeboden:

- 1040 STe met PC-Speed en 4 Mb geheugen - z/w monitor SM 124 en Kleurenmonitor SC1224

- externe 5 1/4 drive

- 50 Mb harddisk

Vraagprijs fl 1250.

André Jochems, tel.: 055-67096 1.

nn

32

november / december 1993 ES 146,

EE

veh ypyout van de gebruikte 74LSOI is as inputs met bijbehorende output):

32 |

en

a ie en GND aan 7.

pull-up en -down

jp het schema zitten diverse pull-up weerstan-

Of ze nodig zijn hangt af van het type den. bruik (LS, ALS, HCT …). Over het gemeen: TTL schakelingen met LS types beiben ze nodig. Aangezien de EPROM's al- ijd met 16 bit tegelijk aangesproken worden is er absoluut geen noodzaak om signalen zoals

juDS en /LDS te gebruiken.

Montage

Men kan natuurlijk een printplaatje maken om de chips op te zetten. Maar aangezien we toch al gebruik maken van de originele Eprom-voet- jes op het moederbord hoeft men die moeite niette nemen. Men kan de chips ‘los’ laten en ergens op een geschikte plaats op het mother- poard vastlijmen met de pootjes omhoog.

De/BERR

Erkunnen soms problemen optreden die te her- leiden zijn tot het /BERR signaal. Wat gebeurt er kennelijk? De GLUE slaat de signalen /DTACK en R/W gade en op het moment dat /AS iets doet, gaat er een klok lopen. Is die uit- geteld en is er inmiddels geen /DTACK binnen gekomen, dan wordt een /BERR gegenereerd, Sommige ST's zijn voorzien van chips uit de zen. IMP-productie en die schijnen het BERR signaal (afhankelijk van het adres?) soms te Voeg te maken, Een ander bron van fouten kan Zijn dat bij IMP-chips het adresbereik Exxxxx de R/W niet goed wordt gebruikt. Het pro- bleem is te omzeilen door een schakeltransistor lezellen tussen de CPU en de /BERR lijn en die

chips in gel

A

vee € + sur

geschakeld wordt met behulp van de CE van de (nieuwe) Eproms. Een poot van de CPU door-

Knippen is geen alledaags werk, maar het zou moeten lukken.

(red.)

Auteur van het schema: W. Sieburgh Kimwierde 351 Almere

nnn

(Vervolg van pagina 29.)

Pure Pascal:

werkte onderdelen kunnen naar de redactie van Stichting ST gestuurd worden. Bij voorkeur in de vorm van een ASCII- of Wordplus-bestand en van maximaal zo’n 8 pagina’s in omvang.

Eindoordeel

Door de onvolkomenheden in het Pure Pascal pakket kan mijns inziens nog niet echt gespro- ken worden van een nieuwe ster aan het firma- ment van Pascal-programmeerland. Wel is daar reeds een opvallend nieuw lichtpunt te zien. Ondanks de complexiteit en de relatief jonge verschijningsdatum maakt het pakket een rela- tief rijpe indruk. De door de compiler geprodu- ceerde code is zeer snel en compact. Alle gang- bare benches worden door PP-code sneller af- gewerkt dan door HS Pascal-code.

Een ander voordeel is dat het pakket volop in ontwikkeling is, waardoor verwacht mag wor- den dat gerapporteerde fouten spoedig verwij- derd zullen worden, Het pakket leent zich goed voor al degenen die zich serieus bezig willen houden met de ontwikkeling van GEM- programma’s, degenen die de stap naar object- georiënteerd in Pascal willen zetten en degenen die codesnelheid bijzonder op prijs stellen. Net als bij HS Pascal het geval is kan er terug gegre- pen worden op een zee van literatuur en gepu

IST 46 | november / december 1993

RE

STER-BBS 24 uur per dag online 01880-40035

(Zes lijnen)

Software Aid rainienaal 1 Grontete ATARI 6 uaár dan 1 Gigabyte aan opslanpaosr Continue aarvoer oft de werende com putergemaanschap e ä

Best of BITNET, BI%, USENE ZEMIE COMPUSEPVE and FIL ESERVERS werf where We scan hem all

AZINES Oasis groeiende kollektie ONLINE-MA-

GAZINES. Usenet Digest USA (vrijwel dat peen aarwoert), ST-Report. Z-Magazine Telecomputing Magazine en Nutworks Hi mor Magazine EXTRA

eren Onmine Teteshopoing. Life Tetecon cinq, FAX-service Diskussiegroegen, E-

Mail en F-mail

ú and PO-Mias ONLINE

ra rar

1 bibtiothaer van E

Baudrates: v.21 (3007300), V-22 (1200/1200), V 22535

(2400/2400) en V 32 (9600/9600). Alle snel heden met MMPS toutkorrektie!

bliceerde broncode betreffende Borland’s Tur- bo Pascal. De compatibiliteit met dit pakket lijkt mij bij Pure Pascal beter gelukt dan bij HS Pascal.

Degenen die de betrouwbaarheid van de door de compiler gegenereerde code het hoogste goed achten, zich minder gelegen laten liggen aan portabiliteit en meer vertrouwen hebben in een blijvende ondersteuning van High Speed Pascal (niet onredelijk: ook Maxon is niet de geringste) zijn vermoedelijk beter met dat pak- ket dan met PP bediend.

Henk van Peer

31

TOS 2.06 inbouwen

De benodigde hardware zelf bouwen

laars volgt hier de besch

Als je bekijkt hoe anderen het opgelost hebtsen. dan is er alujd pebsruik gemaakt van een pepra- grammeerde GA] chip. De meeste mensen zullen geen GAL =Programmeerapparaat ter be- schikking hebben. dus komt de vraag op of er met met gewone logische TTL chips gewerkt

kan worden. Met een stuk of drie chips blijkt het te doen te zijn.

De DTACK

Het eerste signaal dat gemaakt moet worden is de /DTACK. Er is een chip nodig met een open collector output. Gekozen is de 7409, Nu moe- len er een paar signalen logisch samenge- knoopt worden en het lastige punt is dat som- mige active-low zijn en ander active-high. De keus is gevallen op een type 74138 die alle in- puts heeft die nodig zijn. Ze worden wel op een lets andere manier gebruikt dan normaal de be- doeling is. In figuur 1 is het schema afgebeeld. De signalen die van links komen zijn afkomstig van de CPU, Het signaal /ROM2 is afkomstig van de GLUE chip pin 19. Rechts onder in beeld is ook nog sprake van /CE en dit signaal komt van de (oude) 10/HO EPROM af. Raad-

MZ 1 R/

AS ais

AM geruime tijd geleden ontving de redactie ' en ee; hz met behulp ven een paar chipjes een 105 a hee Rewone ST in te bouwen, Natuurlijk zijn er kant en klare op knutse- te koop, maar de ware enthousiast doet alles zelf. Voor rgdtein rijving van de constructie zoals W.

uit Almere die al in vele ST’s heeft ingebouwd.

gg van een

pleeg de schema's van Auri als ie nl ei lijk voorkomt. Aangezien er noga ee schiltende motherboards in gebruik zijn hi pn men echt weten wat men doet! Volgens def tasheets van de 74138 zitten de pootjes op volgende wijze:

El=4,R2=5,E3=6,

AO=l,Al=2, A2=3, b ï O=15,1=14,2=13,3=12, 4e 11, 5=10,6 9,7=7,

Vee zit aan 16 en GND aan 8.

Voor de 74LS09 zijn de aansluitingen ( steeds twee inputs met hun bijbehorende output):

142->3

445 ->6 12413 > 11

9410 ->8

Vee =|4en GND =7

EPROM'’s

De volgende kwestie die opgelost moet worden is: wat voor type EPROMS gaan we gebruiken

Vee

om de TOS in te branden wy, lijk wel een Eptommer no,

bv.p, maar die zijn dichter o, an 2 Paid 4 pramnmmiers Als we de he Vaas inf gebruiken zijn vier stuke 370 515 len, ' ef we dn 1e handig. Gebruiken we twee stake 200,

IC 150 nsee), dan wordt Montage nx, ID

pe schakeling van figuur | je , ’ pe 21C512 chips hebben 28 pe noodzakelijk om het TOS image in „lie, te splitsen: odd en even en high or, fer de

naal /CRO gaat naar de /CP var, ko. Hers, /CEI naar Ll en HI van de pro,” Ho,

ICRI zijn te vinden in afbeelding Tan /C en

Itje

ij In de vo, ter zijde.) is Wat betreft het plaatsen van de p, Proms ben 28 pinnen dus dat ís geen obi Le he,

á Cem u moeten er een paar pootjes niet ip, de n. Wa

stopt worden zoals b‚v, pin 20 voo, Pin te /CE, (Je kan natuurlijk ook op met printsporen in de slag. Verder wat tips: pin 22 van de Epror,. n GND (pin 22 is de /OE pin) en pin je Ben A16, In de meeste ST’s zitten er soldee Ît aan gen of jumpertjes om de ROM -configurar  te stellen. Kijk er goed naar welke en ie moeten worden! (In de Mega ST ge wa denj en de W3 op 2-3 om maar iets te 7, I

lOemen,; Twee EPROM'’s

het Moede,

Zoals al gezegd: met twee grote Eproms in we met het schema van figuur 1 klaar. Let te l op bij het plaatsen: er zijn teveel pootjes. Zors ervoor dat 1/2 en dus ook 31/32 buiten de voet vallen aan de kant van het merkje (deukje) Pootjes 32/21 30/1 worden verbonden pin 9 in de voet (Vee, /PGM, /NC, Vpp)). Pin 22 moet niet de voet in maar aan de decoder zijn [CE signaal. Zorg voor de juiste instelling van de soldeerbrugjes en/of de jumpers (W2, w3, , en wel zo dat pin 24 in de voet komt te liggen aan GND (is de /OE). Voor een Mega ST is day W2 op 1-2. Verder moet pin 3 in de voet aan A16 zitten (in een Mega ST W3 op 2-3). Pin? van de nieuwe Eproms moet aan A17 komen te zitten. Tap die af van de CPU.

Address decode

We komen er niet onderuit om een adres-deco- deerschakeling te maken, als we vier EPROM's gebruiken. Dat kan met behulp van weer een 74138, In afbeelding 2 is het decade ren van adreslijn A17 te zien. De ene 74LSIS selecteert voor de juiste adresruimte en d tweede handelt de /AS, de R/W en de All dl Nog even een verklaring: de NAND-gates | den gebruikt voor een OR-functie en ae : gaat /DTACK omlaag als | van de 2/C dE len laag gaat. De andere NAND ge pn gebruikt om /CEO te activeren als /ROM2

30

november /december 1993 'S 146)

ed

degenen 3

Basic. Module) em omgewijden wm de giené Goor net handooek. Hen rza & zen Toes Suar s Mastering Turbo Pascal zam te schaf En Ungever is Havóen Books voor de

Turbo Pascal wersie 40/50/55 moeten bij

tweedehands boekwinkels voor zapzieslijk siet ijn. Hierbij bedenk

dar pas vanaf 5.5 een uiteenzetting over object

1 1sopgenomen. Hei

DOS-en imel-registers gerichte kardkaer.min- pen Doorheipaskoninmijnbezahebbenvan richten op GEM- :

fe Á programmering, op object-ge-

der geschikt. Een voorPascd taligen goedtoe- deze nieuwe versie heb ik ár nog miet kuenen MA jn een 8 ifseke

BIOS, KBIOS- en GEM functies uiteenzer, de bijbehorende drive-informatie. De functie roep betreft geïnteresseerden ìn een dergelijke

Oestaa, wonderlijk genoeg en bij mijn wesen,

TOE sierds niet, Overigens, ook C-en assem- (daardoor) foutieve waardes bij llegale(ie.al- redactie te schrijven met He igen zijnd doo gesoffen Voor wat fanumerieke ieke) invoer. Volledig correcte code, _ over hoe zo’n pie an pesten nt lijkt Atari Corp. niet goed naar de die goed gecompileerd word: door de HS Pas- “ST” is immers niet alleen een blad voor, maar er ende te hebben gekeken De gehele _calen Turbo Pascal compilers doet in zeer in- _ zeker ook door ST-gebruikers. Door het nage Mb, ee fl immers uitgebreide en alge- cidemele gevallen de PP compiler (linker?) noeg gratis zijn van de PP-demo is het mogelijk an Wia liveratuur voor program- vast open, Dit lijka te worden veroorzaakt door om zo’n cursus interactief te maken in be begeven, Het Atari Profibuch (Jan- het unit-kruisgebruik (onderlinge USES). De De derde oproep gaat uit naar degenen die me- „Reschke en Rabichy, Sybex), “Van Be- PPC.TTP-switch die de directory specificeerd nen een cursus of cursusonderdeel te kunnen 1 (Clan „“Scheibenkdeis- van te genereren binaries (programma's) werkt verzorgen op dezelfde basis als dit artikel is s Brod & Anton Stepper) en niet. Compile-to-disk werkt alleen bij Makeen geschreven: een vrijwillige. Ideeën of uitge- Gem” (im Oren; o.a. Stichting Make All, niet bij Compile (alleen). Versie 1.0 ' se deze leemtes maarten dele op,en _ geeft problemen bij de omgang met CON- (Vervolg op pagina 31).

mmm

Binner Lot GEM,

Siza november / december 1993 nn

STants. Zom! MOD 2daar Tut wrr plaats van grtpekken. wanneer”

y Dit kas zeer vervelend de WWILE TRUE-voorwaarde toch meens EALSE wordt. Deze hij desk-accessorres zeer gebruikelijke imetructie doer de computer me onvermijdelijk vast igpen. Deze fout mm ver de 1} verheitpen. Gebruikers vande versie | 0

en de deme doen er sed aa

gebruik van akk CONST gedeclareerde len en van Mireraits im REPEAT- en WEILE gueructes (bv. ipv TRUE neme men

ArvarzAvar) he voorkeur germmakseerd)

De in de ST van jufi/augustus 1993 deer PG van Zanten genoemde fout (ST Varia. p 27m GRAPH PPU heb ik doer omvolldwende mfor- matie me kunnen rephceren (heeft GetPivel me samerihans met witvoer naar Epson-prmter) Her is echter waarschijntijk dar deze ovk 1 ver ge 11 voortleeft ASH s suggestie aam van Zanten. dat hij mogelijk zen beschadigde deme heef. doer vermoeden dat ASP ters heeey Is

don moer op acher gn ee Cate breiding (zagen we dat miet reeds Caia- Per san Boousers Applicatson( PPU)isin mus?)

nn Oproepen

dk wort wadeatesrcetes sen oeichting waar de compiler of het aange-

Áoen en wat or met de parameters scheur maake programma onverwachte resultaten Bugs sellen, waardoor collega-gebruikers L

Pasz Pascal is zier bmgtom-vrj Deeerderze- Pascal's onderdelen. Tevens t

E B E het denkbaar noemde ancer (Andreas Piersch) van de com- an cen tn ed eme enten de GEMIS árek weit bij ASH.

brary (implementatie van Modelzs Magic Opde termij zchtì Dieks), is van mening dan de 41 1/92-verse het en et en Stacks is. In de versie 1.1. zijner volgens hemm kan meer of minder fundamenteel de Pascal mieuwe fouten in met same GEM PPU geslo- programmeertaal zelf betreffen, zich met name

verifiëren. GetDau leveritegen verwachtingniet theekbouw betreffen, etcetera. De tweede op- VAL leven bij REALS foutseve fouicodes en cursus, Zij worden verzocht een briefje aan de

2e DD el

Yar-String checking

g881/2 instructions ze bert Lon checking

AK ARA NA arran ar

jons Ko sb j1 boolean evaluation ds Elck overflow checking

Local symbol information

56 68020/68030 instructions

yrite prograns to disk

pefault program extension:

2D Debu zeDug infor 8E DO checking Range checking èn Extended syntax è Tuned @-operator 8 Open paraneters ode optinization

TJ | DAC IDIC LI

Mrite Units to disk

Stack size: 80000

condit

jonal defines: LDEBUG; PP 11;

pp-versies

_pyitentoe doet de uitgever van PP, Appli- aar gystems Heidelberg (ASH), alsof er drie cation van PP bestaan: een demo, versie 1.0 en Rn als bij Calamus is er echter tevens een 1 schikking mogelijk. Zo zijn mij twee ren bekend, en deelt Andreas Ea de auteur van de mogelijk in een latere en ve bespreken GemLibrary (GL; Kontrast), 5 mede dat er ondertussen zo’n 4 versies van spio 29/6/92: 4/9/92; 12/10/92 en 7/11/92) en versies van PP] 1 bestaan. Bit De demo (PPASCAL.PRG) onderscheidt zich van de volversie doordat het aanmaken van programma’s (Write Programs to Disk) is uit- veschakeld. Ook de bij de volversie geleverde uülities (waarover meer onder “PP bestandde- jen”) ontbreken. Alleversies zijn (vooralsnog?) voornamelijk in pet Duits (betreft documentatie, online-help/ handboek, readme’s, etc.). De menupunten echter zijn - gelijk TurboPascal - in het Engels.

Bes

P verkrijgbaarheid

de demo-versies (10 DM) als de PP11- zijn vanuit Nederland, na het failleren ka Computing, vermoedelijk het ge- direct via ASH verkrijgbaar. He- H geen postgiro, waardoor Post- een post- of telegrafische che- betalen met DM 30,- extra (innings- rekenen. Cliënten van andere met zo'n 15 gulden aan bank-

len (internationale overschrijving) en een td formulier opgescheept, of sturen een

P P-bestanddelen

Îverse PPU-files, diverse INT-files, VDLBGI ReLppe” De PurePascalUnit-, INTerface en iles zijn in principe identiek aan die van

ME

de volversie in de versie 1.0, In mij BN ret 0. In mijn 1.O-versi sert Eet aan: PASM.TTP (ember, óf BASM Eee aan die van Pure C), Ien Kee ppA gee mbler-helpfile voor online- dn / SCAL.PRG), PPC.TTP (stand- e Compiler), BINOBJ.TTP (naar object- Convertering, b.v. van RSC-files en “.CHR), een hele disk vol voorbeeld-broncode, twee re-

Sistratiekaarten Jotka+A ARR een handboek. SH) en (uiteraard?)

PP Ll kent Voorts: een verdere PPU, nl.

STRINGS.PPU (Big Strings: groter dan 255 karakters, 0-getermineerd), DISPUNIT.TTP (Disassemble Unit) en PPU20.TTP (PPU naar Pure C-Object conversie). Zowel de PPU's als de HLP-files verschillen van die uit versie 1.0.

PP-bibliotheken

PP-bibliotheekfiles heten PPU: Pure Pascal Unit. Ze zijn vergelijkbaar met HS Pascal’s UNI-files (behalve SYSTEM.PPU, die bij HS Pascal HSPASCAL.LIB heet) en TPU’s van Borland’s Turbo Pascal. De basis-PPU’s zijn respectievelijk: SYSTEM, CRT, TOS, DOS, GEM, GRAPH en PRINTER in versie 1.0, plus STRINGS in versie 1.1. De PPU’s TOS en GEM zijn in Pascal-broncodetermen Atari-spe- cifiek. De andere zijn in grote mate compatible met die van HS Pascal en Turbo Pascal.

Bij Pure Pascal is het geoorloofd dat units el-

kB Options Help Show source, Add match... Inspect. CREG.

Variables Matches

Stack

Units

Object hierarchy Hassages Breakpoints

IST 46 | november / december 1993

kaar gebruiken. In het implementatiedeel(!) is het zelfs toegestaan een USES op te nemen die een unit specif re eerd die de bew erkte unit zelf weer gebruikt. Vele puristen In de “modulair programmeren’”-leer zullen dit bij een Pasc a implementatie als een vrijheid tot zondigen zien

De PPU's zijn niet geheel probleemloos de in terdependentie (onderlinge USES's) Mil PPU's lijkt de « ompiler soms mn de war te bren gen (PP-crash! ook ín 1.1 en het steeds wisse lende formaat ervan. Dit laatste maakt het met name ontwikkelaars van commere iële uitbrei

voor

dingsbibliotheken (PPU's) moeilijk. Zie meer critische noten “PP bugs” 4 Een diepgaande bespreking van alle PPU's zou diverse ST's vullen. Vandaar dat enige units hier slechts oppervlakkig besproken worden Keuzecriterium hierbij zijn opvallende ver- schillen tussen de PPU'sen HS Pascal's UNI s/

LIB(s) SYSTEM.PPU

System bevat basisroutines en hoeft (mag) niet opgeromks te worden onder het USES-state- ment. SYSTEM.PPU is de PP tegenhanger van HSPASCAL.LIB. Naast de runtimecode bevat System een heap-manager. Deze is voor Pas- calbegrippen uniek, in zoverre deze verregaand de heap beheert en garbagecollection (deels) verzorgt en ondersteunt. Garbagecollection, in gewoon Nederlands, betekent zo veel als een dusdanig geheugenbeheer dat er niet al te veel gaatjes in vallen, zodat het niet fragmenteert. In tegenstelling tot vaste opslagmedia zoals flop- pies en harddisks moet er in het werkgeheugen een aaneensluitend adresbereik (geheugen- blok) vrij zijn ter grootte van minimaal de nieu- we variabelen (zgn. dynamische/heap-VARS). Dit is van doorslaggevend belang bij het ge- bruik van onder andere NEW, MALLOC en GETMEM. Verder bevat SYSTEM alle “dage- lijkse” zaken zoals file-functies (WRITE, WRITELN, ASSIGN, REWRITE, ERASE, BLOCKWRITE, etc.), rekenkundige operato- ren en commando's (SQRT, DIV‚+*/etc.), GOTOXY, en nog zowat. SYSTEM zelf neemt ongeveer 3,5 Kb aan code in beslag in gegene- reerde programma’s (indien Z+/CodeOptimi- zation aan; Source: PROGRAM Niets;Begin End.). Alle voor Set-operaties (b.v. EXCLU- DE) en Object-code (bv. TYPEOF (@ VMT- tabel) benodigde functies en procedures zijn eveneens in SYSTEM vervat.

CRT PPU

De CRT-PPU behandelt het scherm in essentie als een file. ASSIGNCRT is hierbij wel het commando bij uitstek: alle schermuitvoer wordt na dit commando omgeleid naar de file- variable die parameter is voor dit commando. Dit kan ook de printer (PRN:) zijn. Het WIN- DOW-commando werkt. Dit in tegenstelling tot de HS Pascal 1,5-tegenhanger. Of dit het geval is bij versie 1.6 is mij onbekend.

TOS PPU

De unit TOS is wel de sappigste van het stel, wanneer de mogelijkheden tot het programme ren van alle Atari 680x0-computers (uitgezon-

27

EPI ROSET

derd Transputer) criterium is. De volle TT- en FALCON-BIOS en XBIOS 1s met “gewone” Pascal-taal bereikbaar. Dus voor de FAI CON ook commando's om de DSP (Motorola 56001) aan te spreken. Liefhebbers van bedie- nersgemak en gebruiksvriendelijkheid zullen het mogelijk in zoverre niet met mij eens zijn dat zij eerder GEM.PPU de ruigste PPU vin- den: Volledige ondersteuning van kleurenico- nd MenuPopUps. (TOS 4/MultiTos), elce- era.

PPASCAL.PRG

PPASCAL.PRG is de geïntegreerde ontwik- kelomgeving van Pure Pascal. Hierin zijn edi- tor, compiler, linker en debugger vervat. Het programma kent een geheel eigen bedienings- wijze, die ten dele van de gewone GEM-bedie- ning afwijkt. Degenen die reeds met de nieuw- ste TOS (versie > 2.0) vertrouwd zijn zullen zich naar verwachting weinig hoeven aan te passen. Vanuit de ontwikkelomgeving kunnen files gecopieerd en verplaatst worden, disks worden geformatteerd en andere programma’s opgestart. Primair kenmerk van de PPASCAL- desktop is dat zowat alles in ramen (windows) geplaatst is. Drives, programma’s en data-files kunnen als iconen op de Desktop worden ge- plaatst. PPASCAL.PRG werkt onder alle ROMTOSsen, en niet onder MultiTos. Dit laat- ste is, zo beweert de uitgever, niet mogelijk omdat de debugger de gehele computer moet overnemen, de invloed van andere lopende programma’s/processen uit moet sluiten, om goed te kunnen werken.

De PPASCAL-editor is voorzien van nagenoeg alle gemakken die het schrijven van Pascal- broncode vraagt. Automatisch inspringen, in- stelbare tabs, alle blok-bewerkingen (inclusief blokken in hun geheel naar links of rechts schuiven), een uitgebreide zoek- en vervang- functie en een on-line helpfunctie. De editor is relatief snel, maar niet ZO snel als b.v. Tempus. De menupunten laten zich ook middels het toetsenbord selecteren. Alerts kunnen middels het toetsenbord beantwoord worden. Een unie- ke functie in de editor is de mogelijkheid tot sive scrolling”. Dit houdt in dat de weergave van de tekst meebeweegt met verplaatsing van de sliders. Normaliter blijft de weergegeven tekst immers staan, totdat de slider losgelaten wordt. Dit maakt het gemis aan de mogelijk- heid markeringen te plaatsen, zoals in b.v. Tempus, verregaand goed. Niettemin miste ik deze optie, gewend als ik daaraan was. Ook tekstfolding, zoals dat in bv. XEDIT en STEDI mogelijk is, ontbreekt. Degenen die de editor niet bevalt kunnen dankzij PPC.TTP, de stand- met de eigen editor aan de PPASCAL- M 124/125/144 snel e ramendrukte ont-

alone compiler, gewoon verder werken. Minpunt omgeving is dat er op een S een Ov erzichtsbelemmerend staat, In de praktijk nodigt dit uit het wat vaker openen, sluiten en ‘sizen” van ramen dan met het werken met een groott zou zijn.

De compiler is zeer Sné cal ook, en eventuele snelheid len nagenoeg niet op De compiler C-herkomst in die zin dat die een lijst van fou- ten en waarschuwingen genereerd. Dit is voor Pascal-implementaties zeer uniek, Immers

jeeldmonitor nodig

|, Dat is die van HS Pas verschillen val erraadt de

28

pij de €£ 5, compiler Í n Past naar dé aliter stopte” structi raf en geeft de edit, gs betreffen gte fout. . ning foutplaats te spring: A r mogt | wats h ii waar de program Kan b.v t geva tua Ies a a ä, pmakszuchtig IS geweest jabele 1$ gedecla ‚n waar cer 8 ) zonder op slaatsen We 4 „ebruik dd en dus geheu en WO Ki poor oP de te ik „ebs Pe dat de v ariabele wordt £° (staan In een c /0 nde regel(s)

ar de

grocessor-on meer gutomatise de i Is dat bij He "7 maar wel ver Alle (Force Far Calls; Jer worden in de Strengheid van ($v), wel/niet opné ginformatie ($D), Stack overflowch: Jaars opgeno’

zijn tevens schake Ei ie van booleans

controleren men van S

breide syntax (SX hun resultaat wordt toegeven Nba worden), coprocessor-code ee symbolen wel/niet opnemen SL). Fe

van de SeXtended syntax-0l dummyvariabelen gebrui voor b.v. alerts die alleen een ten. Immers, het resultaat van d is altijd 1.

Versie 1.1 kent voorts SC niet getypeerde adresoper dressen), wel/geen 0] ($P: overgave van parameters grootte), bij bewerkingen OP gel llen) geen code-optimering/compressie. Dit laatste js van belang bij het debuggen. waarbij geopti- meerde code het volgen van locale variabelen bemoeilijkt, omdat de registers SOMS onver- wacht overschreven worden. Tevens is het hierdoor mogelijk om de aangemaakte programma’s op andere wijzen te verkleinen,

pakelaars voor wel/ ator (@; van belang pen parameters met variërende hecking

b.v. met PFX PACK of DC SQUISH. De aan- e heeft echter ook

gezette code-optimeeropti

— Confirm before deleting files copying files DJ overwriting files

Display

‚PAS %, PRG

OOI

— Directory Windows: Default options

november / december 1993 ge

een effic jëntere. dus snellere

joop tot gevolg (vergelijk met pe " gervariabelen) Ure eN Met de « ompiler-opties compile fi Tp te-units-t0 disk kan bepaald « od dis de compiler gegenereerde mac Hi EN ofde werkgeheugen of in een file w‚ ecore Arp verwacht hierbij is dat alleen der lezer Kk Make All dit daadwerkelijk k Cen PAL kan gezien worden als een four ats nd dit gedrag afwijkt van de Tur die á m

eits-specificatie Aardig aan de pn Oper hy disk is dat umitcode ook tot een Val mi Ni worden gecompileerd, Waardoor Ke ma wordt om de initialisatiesectie 4 EL mon te voeren. Dit vergemakkelijkt n eri * van fouten in deze code. et Ope, ' De compiler/linker produceert rogramma’s. Voorwaardelijke je Dy. wordt volledig ondersteund. Van Pii, % ma's kan de extensie met de SE-echa Prog gald worden. Zo wordt met (sp kele, deskACCessoire geproduceerd. Deed m genereert geen objectfiles (*.0 Compin werkt geheel op de achtergrond. He, e van objectfiles (b.v. aangemaakt Pit INbinge, de meegeleverde TTP-assembler) à Pec steund. De compiler heeft geen mg le bler, zoals HS Pascal en Turbo Pascaf mis hiervan is niet per se negatief: ee N tot het apart houden van assembler Ing pascal-delen, wat de onderhou, dea pe portabiliteit van de code niet zelden kn ek

komt. pp Debugger

De PP debugger is wellicht het belan onderdeel van PPASCAL.PRG, in rd de grootste verademing voor Pascal-pro Bend meurs met onvervulde debug-wensen gon Atari 680x0-reeks. Hiermee is een he regelgewijze uitvoer van programma's my lijk. Hierbij kunnen variabelenwaardsinags te ramen gevolgd worden, en evenweel ijn Jooptijd gewijzigd. Breekpunten, voorwa lijken onvoorwaardelijk, kunnen naar believe gezet worden. De broncode blijft tijdens pr gramma-uitvoer desgewenst zichtbaar, waat de editor de regels aanwijst die door de dine

fes

Coacel] CE)

Auto save config Save config and files before debug Live scrolling Use GEM clipboard

kl Í

Og DIA

Sort by Format

eit euit_HI\ pe Fu

O Size © Short OQ Date

£

Pure Pascal:

Een nieuwe ster aan de

ten zijn, ontbreken evenwel niet.

De auteur is 6 jaar hobby-programmeur. voor- namelijk in Pascal. Op de universiteit begon- nen op het DOS-platform met Turbo Pascal 3.0 (PC-gebruik voor psychologen), vervolgens overgegaan op ST PASCAL, daarna enige Ja- ren HS Pascal en sinds augustus 1992 gebrui- ker van Pure Pascal.

De keuze is gemaakt om vele zaken als min of meer bekend te veronderstellen. Wat een edi- tor, compiler, linker en debugger js wordt nau- welijks uitgelegd. Degenen die niet weten wal object-georiënteerd programmeren is, maar daar wel kennis mee willen maken, worden uit- genodigd nader kennis te nemen van deze bij- zondere loot aan de stamboom van de Pascal- ontwikkelpakketten voor de Atari 680x0-com- puters. Primair is gepoogd potentiële kopers en gebruikers enige, uit-de-eerste-hand. ervarin- gen mede te delen. Met name degenen die reeds programmeer-ervaring in met name HS Pascal hebben stonden mij hierbij voor ogen.

Na een korte kenschets wordt de geschiedenis van Pascal-pakketten voor de Atari 680x0-lijn besproken. Daarna zal kort worden ingegaan op de verschillende versies van Pure Pascal en de beschikbaarheid van het pakket. Vervolgens wordt (oppervlakkig) ingegaan op de onderde- Jen van Pure Pascal. Hierbij zal naast de be- schrijving een vergelijking worden gemaakt met de naaste concurrent op de ST-lijn, High Speed/Maxon Pascal, en het grote voorbeeld uit het DOS-platform dat voor PP model stond: Turbo Pascal (TP) versie 6.0 en 7.0 van Bor- Jand. Dan volgt een onderdeel dat fouten (ke- vers en ander ongedierte) bespreekt. Besloten wordt met een oproep tot reacties en een eind-

oordeel Pure Pascal kenschets

Pure Pascal is de laatste Pascal-ontwikkeling r de Atari 680x0-computers (ST/Ste/TT/

voo! “snel snelle code genere

Falcon), en de eerste, rende” compiler, waarmee modulair en object eerd programmeren mogelijk wordt (GNU C-code, een C++ implementa- j grote snelheid van code-uit-

georiënt gemaakt tie, staat niet On voer bekend).

26

Dit is een artikel waarin Pure Pascal (PP ar

en complexiteit van ook dit software-ontwikk Ee

ren keuzes in wat wel en niet te prijver v plaats voor gewaarschuwd dat de schrij 5

lijk enthousiast is over het Pure Pascal-pakker En

die bij een relatief jong en ingewikkeld pakket Et

programm

ken, De lezer bespre or van dit arti

“lange” tijd domineerde ST vroeg-erbij-pakket was Pr “Pascaj streeks 1991 werd door Ma ToP, regaand superieur pakket on Cen hie EN High Speed Pascal, ontwikke ark k Denemarken. De verbeterd door van de concurrentie liggen ne en or software-ontwikkeling (7 Ln de sten den), de snelheid en compacfies ann nereerde code rotan eid van

gaande (broncode-)compaiji en er ST-Pascal als het op het Doret ü en, maarde Turbo Pascal versie S-platr a

4 u

ij nelle compilatie, 8

er kenmerken zijn Zeer > Á d Ee Ër

ileren,testen. compileren, etc.), direct adres. d ge 5 5 oor een door Rt, ep

ete geheugen ter grootte van MaxLonglint En sr Gemeen

En je 5 EE uttons e.d. lij kt in zijn 5 y b

veer 2 Gigab! te), onbe) erkte array 1 | in onwiiin

bytes (ongeveer < 22 y Je implementatie ren. Dit geldt in zeer sterke Vldeingeng roer

lobal), flexibe! “modulair P! e linker (alleen

grootte (mits 8 van het concept (units), intelligent opnemen wat gebruikt wO stijl error- en waarschu ler, een “source-level debugger de compatibiliteit met Borland’s pet niet al te systeer

betreft (CRT, DOS, GRAP! en mogelijkheden). ek De uitgever van pp is Applicati0 Heidelberg (ASH). meest gereputeerde soft 680x0-computers genoemd kan wor

Geschiedenis

Al vroeg in de produc Motorola 680x0-geb:

wikkelingspakketten voor Benchmarks: all benches measur

BlitterON. Zero waitstates due (68881/2) NOT AVAILABLE. Cl

WritelLn's the BLITTER was ON. No further screen-l

Henk/Numpspa. [EOF]

rdt. i.tt. Modula), C- wingen door de compi- ger” en verregaan- TP 7.0 voor specifieke zaken H, algehele syntax

n Systems dat een zeer, ZO niet het warehuis voor Atari’s den.

tcyclus van Atari’s, op de aseerde, computers (ST/

Ste/TT/Falcon) verschenen er software-ont- Pascal. Gedurende

BENCHMARKS

genoemde ST- en Prospero-Pascaj, … & (van de markt), die met name v, Scapa, broncode-, STe-, TT-en Pain Wabe: veel te wensen over laten, Ook ie coprocessor-ondersteuning is bijg ek een minpunt. HS Pascal kent aen in gebreken alleen het gebrek aan in Senoeng commando's. eme Fn Sinds HS Pascal kan de trend in P

ware niet los worden gezien van Plet lingen op het DOS-platform. Met das 5.5 maakte Borland daar een « ei sprong”. Zo werd het mogelijk 5 Br wenst, object-georiënteerd te Doen Lag HS Pascal hier nog met versie Sen tibiliteit een grote stap voor de programme mensheid achter (naar N. Armstrong), zove scheen medio 1992 Pure Pascal. De auteurve PP, evenals die van HS Pascal een ex-Boas programmeur, is dezelfde als die van Tu

sed on a Mega ST4 with TOS2.6+HBS240: 16Mhz+ Cached to own ROMTOS-decoder + 100ns-EPROMS. Coproess

ocking/stopwatch by CLI 1.0U, by Oliver Scholz. During the LU O-speeding,so no NVDI etc. active.

HS PASCAL

PURE PASCAL

FIBONACI

im Ni

FLÔAT Q80

T(20) SAVAGE

mber 1993 Ed

november / dece!

pmen uil boolean evaluation Stack overflow checking

îL berestring checking

g81/2 instructions erf Lon checking

yrite proorans to disk

pefd

onal defines:

al symbol information

£5020/68050 instructions

yjt progran extension: [%,PRG | DEBUG; PP113]

LJ $D Debu

: g infornatio

9 ü 1/0 checking ei

R Range theek ing

E 8 Extended syntax

HD H Tuped G-operator

8 ë Open paraneters SN 1 Code optinization

C] Urite units to disk

Stack size: [80000]

|

| gonditi

fbo/Pure-Assembler (PASM/ pur PP jijkt nagenoe8 tred te houden met d gelingen op zowel het DOS-platform val 7.0 van Borland) als met Pure C pasc ‚ligt wat dat betreft meer dan een

‚.& e, Ë el k (liegende Pinoccio) voor op HS ngte 15

en Tu

x

toe d stems Heidelberg (ASH), alsof er drie

a ‚p PP bestaan: een demo. versie 1.0 en vee, gls bij Calamus is er echter tevens een JL. Ne hikkine mogelijk. Zo zijn mij twee z REESE bekend, en deelt Andreas en van de mogelijk in een latere GemLibrary (GL: Kontrast), Ô pede dat er ondertussen zo’n 4 versies van En (29/6/92: 419192; 12/10/92 en 7/11/92) en ses van PPI 1 bestaan. Ene De demo (PPASCAL.PRG) onderscheidt zich __— ge volversie doordat het aanmaken van :s (Write Programs to Disk) is uit- Ook de bij de volversie geleverde jes (waarover meer onder “PP bestandde-

versies zijn (vooralsnog?) voornamelijk in Duits documentatie, online-help/

readme’s, etc.). De menupunten zijn- gelijk TurboPascal - in het Engels.

1 Zowel de demo-versies (10 DM) als de PP] 1- versie zijn vanuit Nederland, na het failleren van Jotke Computing, vermoedelijk het ge- mtielijkst direct via ASH verkrijgbaar. He- tes heeft ASH geen postgiro, waardoor Post- teekers die met een post- of telegrafische che- ee willen betalen met DM 30,- extra (innings- tosen) moeten rekenen. Cliënten van andere teken worden met zo'n 15 gulden aan bank- Wesen (internationale overschrijving) en een echreid formulier opgescheept, of sturen een Ezochegue.

PP-bestanddelen

De PPdemo bestaat uit 04. PPASCAL PRG, Hf PPU files, diverse INT-files, VDLBGI Be ji De PurePascalUnit-, INTerface en

5 zijn in prncipe identiek aan die van

volversie in de versie 1.0. In mijn 1.0-versie ref ik Voorts aan: PASM.TTP (assembler, on- Bn eer identiek aan die van Pure C). ASMHLP (assembler-helpfile voor online help van PPASCAL.PRG), PPC.TTP (stand- alone compiler), BINOBJ.TTP (naar object- convertering, b.v. van RSC-files en “CHR. een hele disk vol voorbeeld-broncode, twee re- gistratiekaarten (JotkatASH) en (uiteraard?) bi Wriien „1 kent voorts: een verdere PPU, nl. STRINGS.PPU (Big Strings: groter dan 255 karakters, O-getermineerd), DISPUNIT.TTP (Disassemble Unit) en PPU20.TTP (PPU naar Pure C-Object conversie). Zowel de PPU's als de HLP-files verschillen van die uit versie 1.0.

PP-bibliotheken

PP-bibliotheekfiles heten PPU: Pure Pascal Unit. Ze zijn vergelijkbaar met HS Pascal’s UNLfiles (behalve SYSTEM.PPU, die bij HS Pascal HSPASCAL.LIB heet) en TPU's van Borland’s Turbo Pascal. De basis-PPU'’s zijn respectievelijk: SYSTEM, CRT, TOS, DOS, GEM, GRAPH en PRINTER in versie 1.0, plus STRINGS in versie 1.1. De PPU's TOS en GEM zijn in Pascal-broncodetermen Atari-spe- cifiek. De andere zijn in grote mate compatible met die van HS Pascal en Turbo Pascal.

Bij Pure Pascal is het geoorloofd dat units el-

KN Options Help Shou source... idd match... Inspect, UI GAU ot 4) Variables ay Matches MG Stack “0 Units UN Object hierarchy @H Hassugns 4 Breakpoints “B

veh ta Sl le “Ul 4“ U0e le Ul

Oh )

awe ade a ds Abe ADS IOU II

User screen

implementatie zien

pe PPU”« zijn niet 2

PP bugs zer alte PPU's 200 jr dat enige units worden

ten

r critische me Fen diepgaande bespr king

diverse ST's vullen Vandar hts opperv lakkie besproken hierbij zijn opvallende ver ppu'sen HS pascal’ s UNF v/

hier slect Keuzeeriterium | schillen tussen de

LIB(s) SYSTEM.PPU

basisroutines ent hoeft (mag ) met e worden onder het USES-state PU isde PP tegenhanger van runtimecode bevat Deze is voor Pus-

System bevat opgenomen t ment. SYSTEM.P HSPASCAL.LIB. Naast de system een heap-manager pie ei ak; in zoverre deze verregaand gren ggecollectior (deels) de heap beheert en garbageco 4 . verzorgt en ondersteunt Garbagecollection. a gewoon Nederlands. betekent 20 veel als ee dusdanig geheugenbeheer dat er niet al = er

gaatjes in vallen, zodat het niet fragmentee ps n tegenstelling tot vaste opslagmedia zoals f op piesen harddisks moet er in het werkgeheugen een aaneensluitend adresbereik hp ef blok) vrij zijn ter grootte van minumaar « le nieu” we Binh. pad) dynamische/heap-VARS } Dit is van doorslaggevend belang bij het ge- bruik van onder andere NEW, MALLOC en GETMEM. Verder bevat SYSTEM alle “dage- lijkse” zaken zoals file-functies (WRITE, WRITELN, ASSIGN, REWRITE, ERASE, BLOCKWRITE, etc), rekenkundige operator ren en commando's (SORT. DIV „+-*/,ete.), GOTOXY, en nog zowat. SYSTEM zelf neemt ongeveer 3,5 Kb aan code in beslag in gegene- reerde programma’s (indien Z/CodeOptimi- zation aan; Source: PROGRAM Niets;Begin End.). Alle voor Set-operaties (b.v, EXCLU- DE) en Object-code (bv. TYPEOF (@ VMT- tabel)) benodigde functies en procedures zijn eveneens in SYSTEM vervat.

CRT PPU

De CRT-PPU behandelt het scherm in essentie als een file. ASSIGNCRT is hierbij wel het commando bij uitstek: alle schermuitvoer wordt na dít commando omgeleid naar de file variable die parameter is voor dit commando. Dit kan ook de printer (PRN:) zijn, Het WIN DOW-commando werkt, Dit in tegenstelling tot de HS Pascal |,S-tegenhanger. Of dit het geval ís bij versie 1,6 is mij onbekend

TOS PPU

De unit TOS is wel de sappigste van het stel, wanneer de mogelijkheden tot het programme ren van alle Atari 680x0-computers (uitgezon

mg

IST 46| november / december 1993

nn

rd

ten zijn, ontbreken evenw

(PC-gebruik voor psycho ts d overgegaan op ST PASCAL, daarná enige Jä- ren HS Pascal en sinds augustus 1992 gebrui

ker van Pure Pascal.

De keuze is gemaakt om vele zaken als min of meer bekend te veronderstellen. Wat een edi-

tor, compiler, linker en debugger is wordt nau-

object-georiënteerd prog! daar wel kennis mee willen maken, worden uit-

genodigd nader kennis te nemen van zondere loot aan de stamboom van de Pascal- de Atari 680x0-com-

ontwikkelpakketten voor

puters. Primair is gepoogd potentiële kopers en gebruikers enige, uit-de-eerste-hand, ervarin gen medete gelen. Met name degenen die reeds programmeer-ervaring in met name HS Pascal hebben stonden mij hierbij voor ogen.

Na een korte kenschets wordt de geschiedenis de Atari 680x0-lijn

van Pascal-pakketten voor besproken. Daarna zal kort worden ingegaan op de verschillende versies van Pure Pascal en de beschikbaarheid van het pakket. Vervolgens wordt (oppervlakkig) ingegaan op de onderde- Jen van Pure Pascal. Hierbij zal naast de be- schrijving een vergelijking worden gemaakt met de naaste concurrent op de ST-lijn, High Speed/Maxon Pascal, en het grote voorbeeld uithet DOS-platform dat voor PP model stond: Turbo Pascal (TP) versie 6.0 en 7.0 van Bor- land. Dan volgt een onderdeel dat fouten (ke- vers en ander ongedierte) bespreekt. Besloten wordt met een oproep tot reacties en een eind-

oordeel.

Pure Pascal kenschets

Pure Pascal is de laatste Pascal-ontwikkeling voor de Atari 680x0-computers (ST/SLe/TT/ Falcon), en de eerste, “snel snelle code genere- rende compiler, waarmee modulair en object- georiënteerd programmeren mogelijk wordt gemaakt (GNU C-code, een C++ implementa- tie, staat niet om grote snelheid van code-uit- voer bekend).

26

pe hes Dit is een artikel A An ú en complexiteit van ook en. DET maken van keuzes in wat wel en niet te Dier van dit ikel vr deze plaats voor gewaarschuwd dat de SC kket gnige cri arten lijk enthousiast is over het Pure Pascal Pekken 1uijd te 76 die bij een relatief jong en ingewikkel el niet.

ijn zee elle compilatie, zijn zeer sne. a nee „ground U den (com

petreft (Cis » Ô . . Ee Application Bn b zo niet het Heidelberg (A Ke meest gerept! B. S Gg0xO-computers & ‚d kan worden.

Geschiedenis

Al vroeg in de producteyclus van Atari’s, op de Motorola G80xO-gebaseerde, computers (ST/ Ste/TT/Falcon) verschenen ef software-ont- wikkelingspakketten voor Pascal. Gedurende

Benchmarks: gll benches measur BliterON. Zero waitstates due

(68881/2) NO WriteLn’s the BLITTER was

Henk/Numpspa. | EOF] 300

ed on a Mega ST4 with TOS2.6+HBS240; 16 to own ROMTOS-decoder + 100ns-EPROMS LO

TAVAILABLE. Clocking/stopwatch by CLI 1.0U, by Oliver Schols. D ON. No further screen-IO-speeding‚so no NVDI At bs LT „CI,

BENCHMARKS

“lange” tijd domineerde s

vroeg-erbij-pakket was p Î streeks 1991 werd door M Spe regaand superieur pakke, AXons NK High Speed Pascal, ontw, oDde Mart Denemarken. De verbe de van de concurrentie lig a Ben ren Ih software-ontwikkeling f Ning ms den), de snelheid en com, zen tum Pe k nereerde code ( programma eid, hj Ke

Fos

gaande (broncode-jco, piet Oers ST-Pascal als het op he bie \ JS La

maarde Turbo Pasca ei HS Pascal, onde oe 8 rn en geflankeerd door een eh Clang a House geproduceerde Ge Nr Ontwig, Buttons e.d. lijkt in zijn oe ay Ô e tw; Voory,® ren. Dit geldt in zeer sterke l elke genoemde ST- en Pros Mate voor (van de markt), die met n, TO Pasa broncode-, STe-, TT-en B Voor w, veel te wensen over laten omge coprocessor-ondersteuning 3 onb een minpunt. HS Pascal pe IS bij den gebreken alleen het So Vande commando's. AN inten, Sinds HS Pascal kan de tr n ware niet los worden BE IN Pasc lingen op het DOS-platform, a om 5.5 maakte Borland en ' sprong”. Zo werd qe, wenst, Men me Lag HS Pascal hier nog a ke k tibiliteit een grote stap voorde on nee achter (naar N. Dn scheen medio 1992 Pure TEN PP, evenals die van Hs reen 5 programmeur, is dezelfde als Ee HS N > CIE Van Tij,

Cache Oprace

| HS PASCAL

250

PURE PASCAL

200

150

100

50

november / december 1993 Si

55 ‚Hz ‚02.0 H7 “020 Hz Interlaced

DD. 0.0 Hz is e Hz Interlaced

Inter laced

0 ds, 67-212 25 400, 65.1 Hz 5 tueel peeldscherm vi

dit no niet voldoende zijn, met de

moch ster is het ook mogelijk om met virtu- screent juties te werken. In het ScreenBlaster- e en u met verschillende toets-combina- ewenste pixels in horizontale- en verti- schting instellen. Na het opnieuw booten

‚n beeld-uitsnede van het totale ‚Deze beeld-uitsnede kan met

nde muis, via hardware-scrolling,

Monitoren

pe poeveelheid pixels die er op een beeld-

erm tevoorschijn kunnen komen is afhanke- ijk van de gebruikte monitor. Het beste resul-

wordt bereikt als er een multi-sync monitor wordt gebruikt. Deze multi-sync monitoren pebben meestal een hoge beeld-resolutie, een grole bandbreedte (60- tot 90 MHz) en kunnen gen breed spectrum van horizontale- en vertica- Je frequenties aan. Dit geeft, in tegenstelling tot monitoren die maar met één of twee frequenties werken, veel mogelijkheden bij gebruik van de

ScreenBlaster.

NVDI

pat bij dergelijke hoge resoluties een grafische beeldsversneller een nuttig hulpmiddel kan zijn, bewijst ook hier het bij de ScreenBlaster bijgeleverde nieuwe “NVDI” pakket. Na in- suallatie van deze NVDI behoord de “rustige” beeldopbouw van de Falcon 030 tot het verle- den. De samenwerking tussen de Grafische peeldversneller en de screenblaster gaf, zoals men wel mag verwachten, geen problemen. Zeker niet als men weet dat de makers van de NVDI-software ook de ScreenBlaster Driver- software hebben gemaakt.

Sofware-problemen

Omdat de Falcon 030, ten opzicht van de ouder Atari ST's, met nieuwe resoluties werkt, is het in aarschijnlijk dat programma’s die wel wer- miel d nieuwe Falcon-resoluties, bij ge- het geval creenblaster het laten afweten. Voor SreeaBl 4 toch software is die weigert om met

aster samen te werken, kan het installe-

A

ST 46 | november / december 1993

nn

re 5 k n van de ScreenBlaster-driver worden voor komen door tijdens het booten de UNDO-toers ingedrukt te houden

Ervaringen

Het installeren van de Sc teenBlaster levert. ge th eenvoud, geen problemen op. Om een hbar se te krijgen van de mogelijkheden

n we de ScreenBlaster uitgetest op de volgende monitoren

a) SM-124, Sony TV met RGB Aton, NEC MultiSync 4FG en via de

igital ST/S-VGA converter van Data-Skip naar een Paper-White S-VGA monitor

hie gevallen was het resultaat een goed en ler beeld zonder interferentiepatronen of Storingen. Wel moet vermeld worden dat de beste resultaten, en de grootste pixel-winst, werden behaald op de NEC MultiSyne AFG

Na al deze lovende woorden moet ik toch nog even een, naar mijn mening, belangrijk min- punt kwijt. Door de grote verscheidenheid aan resoluties van de Falcon 030 is het bij een aan- tal, meestal grafische, softwarepakketen zeer lastig te bepalen welke resolutie gekozen moet worden. Het gevolg hiervan is dat bij een ver- keerde resolutie keuze de meest vreemde din- gen op het beeldscherm gebeuren. Of sterker nog, er gebeurd gewoon niets, het scherm blijft dan gewoon donker. Resetten is dan ook in de meeste gevallen de enige oplossing om hier uit te komen. Nu kan het zijn dat een aantal soft- warepakketten voor de Falcon nog niet hele- maal “af” zijn, maar toch, dit blijft lastig. Nu vraag u zich natuurlijk af wat dit met Screen- Blaster te maken heeft, want zonder Screen- Blaster heeft de Falcon 030 ook last van deze verschijnselen. Nu is het zo dat ScreenBlaster nog een aantal resoluties toevoegt aan de reeds bestaande resoluties. Dus wordt het soms nog lastiger om de juiste resolutie te vinden waar het gebruikte softwarepakket mee wenst te werken. Ik hoop dat in de toekomst de soft- ware-producenten, bij het maken van hun soft- ware, wat meer rekening houden met het uitge- breide aantal resoluties van de Falcon 030. Want de software waar wij over beschikten was toch regelmatig aanleiding voor het slaken van een diepe “zucht”.

Zo, dit bovenstaande moest ik toch nog even kwijt. De ScreenBlaster zelf echter is een prima produkt, dat tegen een zeer redelijke prijs gele- verd wordt. Voor die mensen die meer “beeld” op hun monitor-scherm willen hebben is het ook beslist geen miskoop.

Egbert de Rooy

De hier besproken ScreenBlaster is gemaakt door de firma OverScan en kost fl 149,-. Het werd ons te beschikking gesteld door C 'oCo te Vaals. Schaft men tegelijk de NVDI software aan dan is de prijs fl 199,

| een copië | (of zij) dit alles nat

Girotel ST

Kees. En als jermand eerst

bestanden dan kan hij lijk ook in alte rust ef gens anders doen Een analyse van het we gramma Girotel ST is ook heel goed if wer Het programma Off-Line laat het mm © Len

Je TAN-code

chrwoord en d niet toe om het wac htwoort + op te slaan Als U het wachtwoord ook verder

nergens vastlegt. dan is het risico veel minder

groot

imiteren en klaar 1 maakt van UW uur!

Conclusie

Girotel ST kan het werken met Girotel een ENG comfortabeler maken voor ST-bezitters.

beveiliging laat echter te wensen Over Cen een aantal veiligheidsaspecten helaas niet goed nagedacht. Het laten opslaan van het wachtwoord is in elk geval een onvergeeflijke fout. Het is jammer dat de Postbank niet zelf een programma voor de ST aanbiedt. Overi- gens mag de Postbank best een aantal zaken af- kijken van het programma Girotel ST.

Han Driesen

Nawoord: 3 De hier besproken versie van Girotel ST dateert

van 14 juli 1992 (versie nummer 1.0.02). In- middels is versie 2.0 beschikbaar waarin moge- lijk een aantal van de genoemde bezwaren zijn opgeheven.

Produkt: Girotel ST

Producent: SB Automatisering, Groningen Verkoop: ACN/Atari ST Nieuws, Haarlem Prijs: fl 49,50.

25

De ScreenBlaster

meer pixels voor de Falcon 030

Aansluiten

Om met de ScreenBlaster te kunnen werken moet deze eerst aangesloten worden. Logisch, niet waar? Dat was in het verleden, bij de voor- gaande “OverScan’s” voor ST en TT, toch wel een lastige klus. Maar bij de ScreenBlaster is hulp van soldeerbout of schroevendraaier niet meer nodig. Om al de mogelijkheden die in SereenBlaster zitten eruit te kunnen halen zijn maar twee stekerverbindingen nodig. De ScreenBlaster wordt namelijk aangesloten op de monitor-uitgang van de Falcon 030, waarna de monitor weer op de ScreenBlaster kan wor- den aangesloten. Het losse kabeltje dat nu nog uit de ScreenBlaster steekt, wordt vervolgens aangesloten op een van de Paddle-poorten, waarna de zaak gereed is voor gebruik.

Simpel bedienen

Nadat de ScreenBlaster ís aangesloten, zal de Falcon 030 bij het inschakelen normaal op- booten. Om van de hogere resoluties gebruik te kunnen maken moet de bijgeleverde driver- software naar de Auto-folder gecopieerd wor- den.

Niet echt noodzakelijk maar zeer handig in ge- bruik is ook het bijgeleverde Control-panel “CPX” programmaatje. Hiermee kunnen, om met de gebruikte monitor de optimale beeld- vulling te krijgen, de beeldscherm-afmetingen worden ingesteld.

Met het SereenBlaster installatie-programma zorgt men ervoor dat, elke keer dat er geboot wordt, alleen die resoluties in het keuze-menu worden opgenomen die bij de op de computer aangesloten monitor horen.

Als dit programma wordt gestart, kunt u in een Pop-Up-menu aanklikken welk monitortype er op de computer ís aangesloten, Hiervoor zijn de volgende mogelijkheden beschikbaar: RGB, VGA, Genlock en ST Monochrome, Nadat u uw keuze gemaakt heeft, verschijnt er in het venster een lijst met reeds bekende monitoren

In de onderstaande tabel vindt u een opsom

24

ie meeste Atari-gebruikers kennen de overbekende 5 Arie * voor de ST. Deze “OverScan” zorgt

e zwarte rand pixels op het ST-beeldscherm gapdear is er voor de TT ook een “OverScan” beschikbaar OM, aard ook bij de TT, het aantal pixels op het beeldscherm kun- men. De firma “OverScan” heeft daarna niet stil gezeten. es n nen we nu de “ScreenBlaster” voor de Falcon 030 hi “beeld-vergroter” die, afhankelijk van het type monito sloten, een pixel toename van meer dan 300 procent weet te PF

wp utoswitch-

er voor dat er j.p‚v. een verschenen. Ss

egroeten. Ee r dat is aange” oduce-

rmee de ScreenBlaster

ming van monitoren waäl zonder problemen samenwerkt:

Monitor type Diagonaal | Hor. Freq. en NN. VGA he a N.N. SuperVGA 5 e N „JJ, N.N. SuperVGA ER

N‚N. SuperVGA

Atari SM124 12 35(71 Hz vert) Atari SM144/146 2 35(71 Hz vert.)

Aoc CM-337 ik 30-60 Atari TIC1434 4 31 NEC 3D s 15-38

OverScan CK-1420 Philips 4CM4270

Overscan CA-15 Philips CM8270 NEC 3FG NEC 4FG

Eizo 9080i

NEC 4D OverScan CA-17 Eizo T-5601-T

Een klik op één van de monitoren uit de lijst toont u niet alleen het bij deze monitor beho- rende horizontale- en verticale frequentiebereik waarop de monitor zich kan synchroniseren, maar ook het monitortype (Bijvoorbeeld VGA of Multi-sync). Nadat u de gewenste monitor en Paddle-poort, waarop de SereenBlaster is aangesloten, geselecteerd hebt, kan het pro- gramma met de configuratie beginnen,

17 7

Resoluties

Na de configuratie wordt bij elke boot-up of resolutie omschakeling een menu getoond met daarop de verschillende resoluties. Met de cur- sor-toetsen kunt u hieruit de gewenste resolutie kiezen

Als u dan zou kiezen voor bijvoorbeeld 256

kleuren kan de ScreenBlaster ced, toch nog 896 * 496 of 768 bij ne, het scherm bij een vertikate Se meer dan 60 Hz. Bij de “Tre Cor dene ê

met den weergegeven. Het kan hier

dat door de afwissellende has 1 vo weergeven van dunne fijne je den staan knipperen. Dit is zeer ver et beer) gedurende langere tijd met zen eend, ha gewerkt. N beeld, * Alhoewel, een resolutie van 152 on, kleuren, bij 87 Hz interlaced, ka bij gevallen een zeer handige olle. De, goed overzicht van uw dokumern n Omen Het geeft namelijk een PiKel-toenan krije, dan 300 procent ten opzichte van py Vane, resolutie. Sanden Een overzicht van resoluties die mo wordt weergegeven in onderstaande aj in

en

2 kleuren: 4 kleuren 640*480,714Hz _ 640#4gp 640*480,717Hz _ Ga0rsgp vS 672*480,600Hz __ 704*59g 704*480,69.0Hz __ 704*5g pa He 736*480,703Hz _ 736*sa 768*480,720Hz — T36*sua gn 800*608,64.1 Hz 736*560.6 800*608,680Hz __ 768*576 (09 800*608,76.9Hz ___800* 608.35 832*624,737H2 __800608.me 880*656,684Hz 832 +624 Tang, 896 * 496, 60.0 Hz e

16 Kleuren:

640 * 480, 70.0 Hz 640 * 480, 75.2 Hz 672 * 496, 60.0 Hz 704* 528, 70.0 Hz 720 *512, 69.7 Hz 720 * 544, 72.5 Hz 736 * 544, 70.0 Hz 752 * 560, 73.5 Hz 768 * 516, 64.0 Hz 768 * 576,73. Hz 800 * 608, 66.3 Hz 800 * 608, 72.5 Hz

832 * 624, 70.1 Hz

880 * 608, 67.3 Hz

880 * 656, 68.3 Hz

896 * 496, 60.0 Hz 1024 * 656, 61.4 Hz 1024 * 768, 85.0 Hz Interlaced 1152 * 832, 87.0 Hz Interlaced

256 Kleuren: 640 * 480, 70.0 Hz 640 * 480, 77.5 Hz 672 * 496, 60.0 Hz 704 * 512,71.6 Hz

november / december 1993 Sd

girotel ST

gege! uw bankzaken via de ST

rotel van de Postbank maakt het mo

en met behulp van uw computer, r maand kunt U per modem t van de Postbank. Hiervoor is uiter: dem, een telefoonaansluiting en een jaatste js een probleem voor ST-bezitters. ciaal communicatieprogramma beschikba js voor PC's. Met dat programma kan e

peher

ters

gelijk om uw girorekening te Voor een betrekkelijk gering oegang krijgen tot de compu- aard nodig: een computer, een tommunicatieprogramma. Dit De Postbank stelt een spe- ar dat helaas alleen geschikt en hele serie van transacties

worden voorbereid, voordat contact wordt gezocht met de Postbank pede BE orden bezuinigd op de telefoonkosten. Dit laat- ste is maar betrekkelijk, omdat de Girotel-computer via 06-7112 tegen

Jokaal tarief kan worden bereikt. Toch is het e om alles off-line te kunnen voorbereiden. RR

voor de ST bestaan er uiteraard ook diverse communicatieprogramma s. Voor gebruik met Girotel moet gebruik worden gemaakt van de videotex (of Prestel) standaard, Dit wordt door de meeste communicatieprogramma’s niet on- dersteund. Door Videotex Nederland is enige jd geleden een Videotex-programma voor de ST verspreid. Dat programma is uitstekend te gebruiken voor Girotel. Het comfort is echter zeer beperkt. Alle opdrachten moeten on-line worden ingetoetst. Het vastleggen van deze handelingen is wel mogelijk, maar dit gaat wel onoverzichtelijk. Ook het opvragen (en vast- leggen) van UW rekeningoverzichten verloopt

niet bepaald soepel. Girotel ST

Het programma Girotel ST van SB Automati- sering tracht hierin verbetering te brengen. Men is daar gedeeltelijk in geslaagd. De op- drachten kunnen off-line worden voorbereid en daarna snel naar de Girotel-computer worden verstuurd. Ook de resultaten kunnen automa- tisch worden binnengehaald. Het lijkt hiermee een beetje op het programma Off-Line van de Postbank zelf. Er zijn echter aanzienlijke ver- schillen. De communicatie tussen het program- ma Off-Line en de Girotel-computer verloopt viaeen eigen protocol van de Postbank. Hierbij worden de gegevens in versleutelde vorm over de telefoonlijn verstuurd. Het is daarbij moge- lijk om een hele serie opdrachten door middel van slechts twee elektronische handtekeningen (de zogenaamde TAN-codes) te bevestigen. Het gebruikte protocol is niet beschikbaar voor anderen, Ee Tin dit op door een gewone (on- oe A Ld simuleren. Het leest de Vide- been dr van Girotel en vult deze in met dep De: e gegevens, Dit werkt goed zolang Ostbank de indeling van de schermen niet

tiger gevoel

wijzigt. De elektronische handtekeningen vor- men een complicatie. Bij elke transaktie vraagt de Girotel-computer om een elektronische handtekening. Deze handtekening bestaat uit een eenmalig te gebruiken TAN-code (een ge- tal van zes cijfers) uit een lijst met honderd TAN-codes. Het is niet altijd te voorspellen welk getal wordt gevraagd. Girotel ST vraagt daarom de hele lijst met TAN-codes van tevo- ren in te voeren. Daar moet U wel even voor gaan zitten, want fouten zijn niet gewenst.

Girotel ST biedt geen faciliteiten voor naam- nummer controle of voor verificatie van beta- lingskenmerken op acceptgiro's. De bankreke- ningnummers worden wel gecontroleerd aan de hand van de elf-proef. Er kan ook een lijst van krediteuren worden bijgehouden. De hand- leiding is beknopt (34 bladzijden), maar alle noodzakelijke aanwijzingen zijn wel te vinden. Ook het installeren van de speciale fonts voor

chreven. Hiervoor

jen. De traagheid

net

Videotex staat hierin bes moet wel GDOS worden & kan worden £

hiervan ympenseerd

NVDI Veiligheid en Privacy jet alles natuurlijk goed bever

Je (of frauduleu oîteraard

Bij geldzaken me ligd zijn tegen fraude. Verkeert ze) overboekingen via Girotel zijn goed te traceren. maar het herstellen kan uiter

mate lastig (of zelfs onmogelijk) zijn. De Post

bank legt. zoals van een bank verwacht kan worden, het risico geheel bij de gebruiker. De beveiligingen van Girotel zien er redelijk soli- de uit. Er wordt gebruik gemaakt van een lOe

gangscode, een wachtwoord (GIN-code) en opdrachtbevestigingen (TAN-codes). Als deze codes in verkeerde handen vallen. dan helpen de beveilingen niet meer Bij het on-line werken met Girotel worden alle gegevens, inclusief de toegangscode en het wachtwoord open en bloot over de telefoonlijn verstuurd. Dit geldt ook voor werken met Giro- tel ST. Het programma Off-Line biedt hier een betere bescherming (en meer privacy), omdat de gegevens versleuteld worden. De TAN-co- des kunnen ook worden afgetapt, maar dat is niet erg, omdat ze eenmalig zijn en dus niet op- nieuw kunnen worden gebruikt.

Girotel ST slaat de toegangscode, het wacht- woord en de TAN-codes op in uw computer

Deze gegevens worden weliswaar gecodeerd opgeslagen, maar het is heel eenvoudig moge- lijk om deze gegevens aan uw computer te ont- futselen. Dit kan door op uw computer een tweede computer aan te sluiten. Deze tweede computer kan gewoon de Girotel-computer

(Vervolg op pagina 25.)

Desk Programma Schermen Batch Viditel

jr ed teur en WE EO

Gironummer

Kade Budgetkode Vast bedrag Kenmerk Omschrijving

Info

Naam

Adres Postkode/Moonplaats Telefoon

Zwartepad 341. 1234 GG 01990-1234567

Niemandsdorp……

Toevoegen | A Wijzigen Ì Bd} Kode | EL Giraar | El Budget |

Garage OP, Tiller

ST 46} november / december 1993

23

jorbo-C Demo

pie gemorversie van TURBO-C, dat pet js in een sterk verbeterde en aange- jam versie onder de naam Pure-C te koop is, gt volledig. Op deze disk zijn niet alle we sotheken aanwezig, en „ook kunnen er we pleine programma's gecompileerd

worden.

F7 MIDI-Demo

PROVISER 14 demo: het leren en oefenen improvisaties. De nodige ondersteuning

en rdt gegeven (melody line, bass, drums, har-

mony enz-).

p 118 Educatief (kleur)

garel in de Kolossale Kelder. Een demo-versie van dit opvoedkundig, verantwoorde program: ma voor kinderen en verstandelijk gehandi- capte volwassenen.

fu19 Midi (2/v) Editor voor de Roland E 70 synthesizer die een volledig gebruik van alle functies maakt. Men kan veel informatie op het beeldscherm

oproepen. (derno)

F 120 Statistiek

ST-STATISTIEK Demo versie. Er zijn zeer veel statistische testen mogelijk en ook een paar wiskundige standaard handelingen zijn

uit te voeren. (z/w)

alen en nieuws over de Falcon. Deel 1, 1993. Inhoud o.a. besprekingen van de fal- Toolkit, MultiTOS en_ ScreenBlaster,

io en het maken van een sampler.

8 denon ii / MAGAZINE Deel 2, juli 1993. hoe men de video- , hoe men andere alert- men om moet gaan rdt de sound- r bekeken, Op

(maken) zoals Pop-up menu's in GfA

dn hoe men zelf de kleuren van de

dnf en van Windows kan veranderen, hoe

td kan maken de de FPU

a iken voor floating-point berekeningen,

Se Hen Là gebruik van AES 4.x (popup's), mer:

gebruik van Bk Eirene

F 124 Pascal Demo

bi het PURE PASCAL dat compatibel is met et bekende Turbo Pascal, staat op deze disk

een demo versie. Men kan alleen kleine

programma’s compileren en ook zijn niet alle

bibliotheken aanwezig.

PUBLIC DOMAIN

me gong etn zatian ve Gegiever omtinlzaten

esn vegers ml ag verni Ge enister vartabler

nim verte omerts had deg internaten

mette arcen brpat drent

define mars pmen - anver lengen IL Stop otter DS, errors garrimer entier, Lang

Stag stter IND warnings arsing level (DD

sl,

Hate d short) N ik hy if

F 120 ST-STATISTICS

STICHTING ST

A 122: ADRES database nieuwe versie (2.0).

hd LINGUIX: een update van dit share: ï ie voor automatische tekstbe- ng dam. commando's.

A 223 SCHACH: nieu R databa en or schakers ie versie re In van de A Siou nu gen eaf k ib et een versie ORL DOS op de dis zen or ek OOK TENS

2 [: OXYD nieuwe v versie (kleur). — irt 23: MAKE-DISK ‘update van dit lota temen | ed

5 m. Oe 346: het hulpprogramma voor chemici Ne: CELEB’ nu in een sterk verbeterde versie

hee 7: Rae

A 368: versie 1.02 van HUANG- -SHL Á 373: Printer/spooler voor Deskiet versie 6.2. A 389: CHEMCALC update naar versie 1,9.

A 394: IDEALIST: update van dit veelzijdige printprogramma.

A 401: OXYD nieuwe versie (z/w).

A 403: Database 'AMANAGER’ voor videor cassettes e‚d. in een nieuwe versie.

A 417: HP-Deskjet drivers toegevoegd voor Adimens en Phoenix.

| ï A 428: TI-GAMES: updates van deze

verzameling spelletjes (z/w).

20

' ZSELECTRIC: A 452: SC-P-X zangepast a aan

af woordenlijst, maar 0

A 434: TOTOKAT nù jn versie 12:

j van de fraaie fileselector

A 45: versie 10

Score Perfect

professional versie 1.3. s DR el

re versie van CAESAR. Nu Latijnse _e1 Duitse joke met een Engelse.

A 455: nieuwe CPx-module

A 458: uitgebreide niet alleen met A 463: TERADESK, de alternatieve desktop. Nieuwe versie.

A 466: MAROC om naad met matrices te

rekenen. Nieuwe versie (21

A 483: STARTEXT editor versie 2.8.

A: versie 3.62 van dit boekhoud:

514: KASS, kn iculieren en kleine

programma voor parti ondernemingen.

A 519: ADATH: een nieuwe versie van deze compacte database.

an dit zeer allerhande eractie met een

A 527: FORMULAR: versie 414 vi bekende programma om formulieren te printen, Int database is mogelijk.

A 570: CENTL: update naar versie 1.02. B_ 108: BACK-EX update

B 123: PERL: nieuwe TOS-versie met

handboek. B 124: MINT, versie 0.95 met enige verbeteringen.

B 127 en 128: MirfT Tools: diverse hinderlijke bugs verwijderd en enkele welkome uitbreidingen toegevoegd.

B 137: een update van de matrix-bibliotheek en een nieuwe versie van Mathlib0 voor TT- bezitters die gebruik willen maken van de co- processor.

ook pp Faleon: itboet of

ons land.

met TOS-versies.

B 140: ALICE, de simpele die ook onder MuliTOs ;, versie 2.0

Tft, ven hi C 75: VEC-WORK: een nieuwe , vector-gerichte tekenprogramm, ier, ki

f 86: OEFEN update versie 17 uitgebreide woordenschat,

F_114: DISCOTHEK: tee ersie

F us: VIDEOTHEK: nieu voor de Falcon. — a ve ri Ea,

reinserdsJert UO

Verwijderd.

A 565: STE utilities wegens vele bugs

C 66: Canvas wegens copyright-problemen

C 68: Intro-Concept heeft grote problemen

rofgen Cc 70 en 71: Video Master kan wegens copy right niet verspreid worden als PD.

STICHTING ST

D 07 Gedigitaliseerde geluidsopname van Michael Jackson (The way you make me feel).

D 08

DX-21 EDIT. een professioneel uitgevoerde in GfA Basic geschreven editor voor de Yamaha DX-21 synthesiser. Met deze editor hebt u de

E 50 Songs

Op deze disk staan 12 songs in standaard MIDI-formaat (.MID files). Het betreft Spaan: se, Mexicaanse en — Zuid-Amerikaanse

E 51 MIDI

GP8ED: een editor met soundbanks en patches voor de GP8 ‘gitaar’ van Roland. KEYDRUM: maakt van elk keyboard met een MIDI-aansluiting een master-keyboard met 4- voudige split. De splits kunnen overlappend zijn en via twee MIDI-kanalen worden aangesproken. Verdere mogelijkheden: Veloci- ty-Switch, Sustain, Modulation Wheel en Pitch Bender.

E 52 MIDI SY22: editor voor de Yamaha SY22 synthesi- ser met enorm veel functies (z/w).

E 53 MIDI (2/w)

MEMO: zoekt een bijpassende beroemdheid of gebeurtenis bij een persoon en zijn verjaar” dag. LISTLESS: train uw gehoor met intervallen, toonladders en accoorden. Een MIDI-geluidsbron is noodzakelijk.

E 54 Geluid

Op deze disk staat software voor drum- en ritme-generatie met behulp van gesampelde geluiden die voldoen aan mathematische functies. Op deze disk ook uitleg over theorie en praktijk. SAMPLER: maakt geluiden door middel van wiskundige formuleringen. Men kan complete toonladders maken, DRUM: MER: software om geluiden af te spelen. Men kan kant en klare songs maken die bestaan uit samengevoegde patronen. De nodige knip- en

NO

18

21 de DA an mogelijkheid omde eaf ij ied geheel graf isch me S nth. Dso d-files voor de D 50 SY

p50: diverse sour

D 10 eerd muziekstuk:

The Only Way Up: gedigitalis

aar. HALL: een e simuleren. drum

schikb: ekruimtes Ù by, een snare”

plakfuncties zijn bes programma om muzi Zo kan men horen hoe

E 55 Utilities

Op deze disk een aantal utilities die bruikbaar

zijn voor gebruik met Cubase. Er zijn aangepaste grumsets aanwezig. voor 0.4. MT32, Kl, Korg MI, Yamaha RX 5,7 en 8 en SY 22, 22, 77. Verder een aantal kant en klare

mixen en IPS-modules.

hid EPI T

mn

E 52: SY 22 EDITOR

Kleur, maar werkt zonder plaag, i ok : in

pil Geluid DMA-Sound: op de STe en de r samples afspelen.

INTERVAL

reine Quintet

in het STE-format

cl gl

ES inder ari 25

Ti

mm anz_Pelvoreinstlg.

JE reine Prin

EI reine duinte

kleine Sexte

E 54 SAMPLER

Ih

kan Nr” D Pl

iten

Cc 7 Tekenen (kleur)

c RACK ART: een tekenprogramma in kleur ow res) met alle normale tekenmogelijkhe- ‚ en nog veel meer. Animatie is mogelijk, 73 Tekenen @/®)_

LP: Laser Design Pro is een tekenprogram:- ma dat niet alleen de normale tekenfuncties pevat, Maar ook nog een hoop extra’s zoals conversies van beeldformaten, dia-show met overgangen, GEM- en Signum fonts, 3-D

functies €.C.

C 14 Plotten

y-PLOT: een zeer uitgebreid programma Mn meetgegevens te plotten. Ook wiskundige functies zijn mogelijk. Het systeem werkt met cormando’s en plot naar een virtuele >terminal. Gebruikers van TeX

gnen drukklaar materiaal maken. Een harddisk is nodig. Het interface (commando-

gericht) is nogal Spartaans.

_C 75 Grafisch

ROYAL PAINT: een simpel tekenprogramma ‚tin 16 kleuren werkt (ST low res) en over se kwastvormen beschikt. Ook een itbus is aanwezig. (kleur). SLACK: een te- amma met vele gereedschappen. en. kan zowel met z/w als met kleuren: werken. Een bijzonderheid. is dat enbeelden ook op het z/w scherm ond kunnen worden (in grijstinten

WORK: een programma voor het maken van (etters en schablonen. Zo kan men met behulp

van een snijplotter eigen plakletters maken.

_C 76 Beeld en geluid DIASLIDE: een programm.

af te draaien. Er zijn vele overvloeiers _mogelijk tussen de opeenvolgende beelden op het scherm. Men kan eigen effecten ontwikkelen (en bewaren voor later gebruik). _MIDSCAN: het beheer en het editen van _MIDI-files op laag niveau (bytes). Bestaande fiks kunnen veranderd worden en men kan files van een aangesloten MIDI-apparaat

Id ontvangen, (z/w) À

a om een diashow

C 77 t/m 79 Printen Ì Op deze drie disks zijn een aantal PostScript fonts te vinden die bruikbaar zijn voor het GHOSTSCRIPT pakket op disks A 496 t/m

498, ij

bni 20 andere Zijn enkele analogons van

Schebie Ki aanwezig zoals Helvetica, NC-

B ok, Times en Chancery. Alle zijn in Tsies bold, italic en roman beschikbaar.

C 80 Tekenen (z/ w) P f dn bn is een tekenprogramma met ge veel mogelijkheden en gereedschappen ae ki de vrije hand te tekenen. Ook zijn er bi ij Aeon spiegeling, rotatie enz. an men gemakkelijk ci rechthoeken enz. ike. gak

C 81 Tekstherkenning

SCRYPTO: een programma voor tekstherken- ning (OCR) dat gebruik kan maken van JMG files. Zo kan deze software herkennen welke teksten zijn ingescand. De resultaten worden als ASCI-file weggeschreven. Het is mogelijk om de software aan te leren letters te herkennen. Men heeft minimaal 2 Mb geheugen nodig en een z/w scherm.

C 82 Tekenen

PAINT IT is een z/w tekenprogramma dat werkt op schermen met 640 x 400 pixels. De software is niet geschikt om technische tekeningen te maken, maar een schetsje uit de losse hand tusssen de bedrijven door is heel goed mogelijk. Er is een module aanwezig voor animatie en diashow. Tevens zijn er mogelijkheden om kleurenbeelden om te zetten tot z/w plaatjes.

C 83 Grafisch (z/w)

BRONTO: een verhaal in stripvorm over een kleine dinosaurus. Leuk gedaan. (Duits). MINI-MAL: een z/w tekenprogramma, geschreven in GfA-Basic. Bevat alle normale tekenfuncties die men kan verwachten. Tevens is er een sprite-editor, een fractal-generator en de mogelijkheid tot projectie op kegelsneden. IC-BILDER: een aantal afbeeldingen (in IMG-formaat) van IC-configuraties met aansluitingen. Heel bruikbaar als men de

database Phönix heeft.

PUBLIC DOMAIN

ard

gt: »Sie werden auf nt, 1e Sach 12,10). Und so, { us und dem Schild àl , zum Spott der,“ nden zu Golgota, ülf,

staudex eines dû veerzer __jöldner bis hin zum le d tausPs22,2ist. |,

wort, das ein «mise

LF Ì z

5 bol generterter lest

ist (Ex 17,46). Sie “wa stoten, da Sacharja in

prkerung setzen orator Recoon zier MMT

F_den sie durchsté “os vom Händewasl pr

werzehren des Passahlames verdoen, tenten jedoch einen Lanze in die Seite einer unstritt

C 81 SCRYPTO

Muast 3 his 0 gedanklich wad in versucht zu

STICHTING sT

teheran

ag

| ein Ve een || WD or

eon anche Le vem rchivter: LO wenn tent archite |

erterme REE … Ie E Gefinteren tv. Ben Campi Lieren eren top.) Be eea

ten ee selekt lerzen Sent woe Ferien In Linkdetel WP) bedeutet vor en reservierten Hert mog

_B 172 PASTURE

onst keine Auptlrkung, auper daf Sie }

Interen müssen,

legung sieht wie folgt ausic ariel Leden “idee 1-5 Sichers

che 1! punkt Work-putch.€

arl-0 ult Endec trl-I Info (Einstellungen, Statistii)€ rl-E SyntanChecke zEericf piche and Do air Findenc nc

=Ceri-B_Blockoperat {one TT —

B 173 EDITEX

ETT mn, Pr 5 ECO mn En SICH: LPT |

mr rn AEL; a}

| PDT VIET Ed ==, Hamo tat tai oe CEI

B 175 ORCS

ren ine hulp als p 170 Programmer, ie een fijne U. on WEGA agr Kl peert. Er rien men in Pure | bij dit d

; dis oh. Eri 2 Mb opslag op €£ har " . nodig. g 171 Utilities Mheen

‚gen programma Of ie OMI TO meren in Omke en Bl t alike handige dn A na te zoeken enz. (z/w). een programmma silsen op het scherm haben ne en ait ete worden afge nen meerde ke Pitta zinsnedes. Twee teksten kunn

met elkaar vergeleken worden.

iversen 5 ï ENOR et opzoeken van een file 3 id Ber disk en vervolgens het opzoe ú ben zinsneden. PASTURE: ed (CCP)

bruikers van ST-Pasca ) LATEX-ONL: een maake je. AA

LaTex. Men moet wel besc lj ik hi IST-Guide Epe se, teem. DESKTOP: een programma om bij 5 opstarten te switchen tussen verschillende desktop.inf of newdesk.inf files.

73 TeX zn Zane een editor die zeer geschik is om teksten voor LaTeX gebruikers in te typen. Import van First Word Plus documenten is mogelijk en export als ASCII-tekst. Kan als editor in de TeX-shell gebruikt worden. Bevat zeer veel fraai bruikbare functies. (z/w en Fal- con)

B 174 TeX

ED-BIB: een database voor literatuur die de uitvoer in een BibTeX compatibele vorm kan afleveren. Op deze manier kunnen LaTeX gebruikers zeer simpel hun literatuurbestand aanvullen of wijzigen. (z/w en Falcon)

B 175 Resources

ORCS: Otto's Resource Construction Set stelt de gebruiker in staat om eigen resource files interactief samen te stellen. Het resultaat is bruikbaar om in sources van GfA-Basic, Pascal, C, Modula, Fortran en Assembler in te voegen. In deze PD- versie maar met beperkte handleiding en voorbeelden, Enige eigen- schappen: resources max. 64 Kb lang, alle flags en states van objecten zijn in te stellen en een icon-editor is aanwezig, (shareware)

B 176 Multitasking

Op deze disk een aantal nagenoeg onontbeerlijke utilities om het werken met MuliTOS aangenaam te maken, Er is op de disk een uitleg Aanwezig,

en t Peture Open Log-Winden

Gele Winden Clase winden

Resort Hindoes 4 Elese ALI Windou

B 178 GEMVIEW

B 177 Utilities

Meer algemene utilities bruikbaar zijn onder MultiTos. ook de Assign.sys file (GDOS) op een

manier samen te stellen, verzameling Crdi ge Nn e En

zoals MasterMind, Puzzie, Hi zoals DiskFree, BootReg en Mort Fast File Finder om op te zoeke Le verblijft. MTOS-ACC: een progr mogelijk te maken om andere Ma

te starten als accessoire,

onder MultiTOS. Voor} in B 178 Utilities

GEMVIEW: een shareware pr

staat is om vele soorten afbeeldin Ma de, zoals IMG, PI3, GEM, IFE RSC (or beeldscherm te plaatsen. Dit De KOEN ook afbeeldingen in kleur omzette ma z/w scherm tonen. Men kan GEN

bekijken (ASCII, Wordplus). ,

2 ge l ‘viewer’ is mogelijk onder MuliTog N

B 179 TeX

MUSICTEX: Op deze disk aanvullingen, handleidingen en ve el te vinden van het MusicTeX macro

al eerder op disk B 82 te vinden was. T deze disk de Meta- Fontbeschrijvingen muziektekens. ST-M2TEX: een HJR Kuyens om MIDI-files om te zetten | TeX tekStfiles die door het pakket Musici uitgeprint kunnen worden. Het pakket is nog ontwikkeling.

B 180 TeX

Op deze disk een groot aantal kant en fonts voor beeldscherm, printer enz, („PK voor de MusicTeX software (disk B 179),

B 181 Programmeren

VICH een interpreter voor de complete E taal, versie 2, Met diverse demo programm Men heeft wel een apart lesboek nodig D& taal is object gericht en lijkt veel op SU GfA-UTIL: diverse kleine routines vaar Basie 3.x zoals flying dials, inlezen 8* afbeeldingen, shells enz.

B 182 TeX it TeXsis is een pakket dat als alernats LdTeX gebruikt kan worden en dat ongewijzigd laat.

B 141 Utilities '

RROWFIX: versie 1,3 yvan dit programma m de drie fouten van de WM-Arrowed’ mes- om erder GEM 3.2 (TOS 2.06 en 3.0%) te atchen. GEMRAM: verplaatst de code van GEM vanuit ROM naar RAM. Dit gramma moet wel voor elke TOS-versie rt worden aangepast. HOWFAST. een ramma dat precies meet hoe snel de 1/O (Cloppy en harddisk) is tijdens normaal ge- bruik. MENU DELUXE: een verbeterde uitvoering van de menu-software ’Menux’ die bij GfA Basic versie 3.x wordt meegeleverd, REMOTE: een goedkope manier om de ST op afstand te besturen. SEEKUP: schakelt de step-time van de floppy terug voor TOS 2.06. TOSCRC: berekent de 16-bit cheeksums voor TOS versies (hoger dan 2.0) die in Eprom worden geplaatst. Werkt voor de TT (512 Kb, 32 bi) en ST (256 Kb, 16 bi). WINNI: een experimenteerprogramma om het gedrag van GEM bij ‘events’ na te lopen. SHBUF: ver: de 4 Kb GEM buffer die gebruikt wordt

voor de NewDesk.inf file tot 32 Kb.

B 142 Programmeren ALLOCMEM: een accessoire die men kan ‘gebruiken om te voorkomen dat een applicatie ‘het vrije geheugen claimt. LOGO: een reeds ng bestaande programmeertaal die zeer geschikt is om kinderen op een didactisch ntwoorde manier kennis te laten maken het programmeren van computers. Voor taal zijn vele Nederlandstalige boeken en ogramma’s te koop. Deze versie van OGO is wel Engelstalig.

B 143 Ceursus

! C is niet makkelijk om te leren en er is heel wat oefening nodig om je vlot te Kunnen uitdrukken in deze taal. Op deze disk Saat een uitgebreide Engelstalige cursus. Ook Zijn er vele leerzame voorbeelden (C-source teksten) bij deze cursus.

B 144 TeX-Cursus

Dit is ge tweede disk behorende bij de cursus TeX in dit blad, Op deze disk is een MetaFont Wersie te vinden om zelf letters mee te maken, pike deel (met TeX) is te vinden op disk

B 145 t/m 149 GNU C++ Op deze vijf disks is een werkende versie te Inden van het GNU C++ pakket, geporteerd

naar de ST. Men heeft 2 Mb aan geheugen in de ST nodig en 10 Mb op de harddisk. Op disk B 129 is een cursus C++ te vinden.

B 150 t/m 161 GNU C++

Alle sources van het GNU C++ pakket zijn op deze disks (12 stuks) aanwezig als gecom- primeerde „ZOO files.

B 162 Programmeren

Wega Light is een verzameling sources voor gebruikers voor gebruikers van Pure (Turbo)- C om GEM-conform te programmeren.

B 163 t/m 167 GNU EMACS

Op deze 5 disks staat de volledige versie van de GNU-editor en programmeeromgeving die veel in de UNIX omgeving wordt gebruikt. Koppeling aan allerlei programmeertalen, ingebouwde Lisp-interpreter, Online hand- boek, aanpasbaar aan de eigen wensen, enz.

B 168 Utilities

FARBZEIG kan gekleurde afbeeldingen (NEO en PIL) omzetten in een grijstinten- beeld. ICONEDIT: een icon-editor die op een handige wijze de mogelijkheid geeft om iko- nen te maken en te veranderen. LSTtoDEN: Met behulp van DRI RSC 2,1 kan men LST files maken voor GfA Basic. Files kunnen worden omgezet tot DFN-files. MADRESS: een handig adressenboekje in de computer, De implementatie maakt gebruik van flying dials, scrapboard en toetsbediening. Met import- en export- mogelijkheden. PARSER: heeft men een computertaal gedefinieerd aan de hand van een BNF-beschrijving (Back: haus-Naur Form), dan helpt dit programma bij de constructie van een bottom-up parser, RSC2ASM: heeft men een grafisch interface gemaakt (RSC), dan kan het in het programma opnemen, zodat geen aparte RSC-file nodig is. De output is in assembler.

SCRSHOOT: om het beeldscherm als IMG of

ICON naar disk te schrijven. TURNIMG: hiermee kan een IMG beeld 90 graden gekanteld worden.

B 169 PERL Op deze disk is een implementatie te vinden van de programmeertaal PERL, Pr zijn

versies voor TOS en MINT, Tevens op deze disk een handboek, enige bibliotheken en C- sources om een eigen implementatie te maken. Zie ook disk B 123.

PUBLIC DOMAIN

AMMEREN B

Arsert vestaur teren

Î Lteneit siert

verslaa 18 e) 32 by Tamas Raessler

dieses Pragrann ist PO Beschrieben ia Turda.

B 168: ICONEDIT

GE) Cela SD MMA ij r Adresse = Visgeer amtndetiee a Lt didl

Lortt Blomalde |

| Benerkungen

[achen ] [hoschen] [ve

vorsten 42 VAD Ar prenten JO meamor ® hadiobutton | rent, Aadlabutton 1) vaer agrichan. wait leek: I dt 1 Diesen

tE sind die ten

iki Uit do Ea ureider Panos to Catodär kig Poos U CE

Ü TOEN

ze) keer) CE

lara

B 170 WEGA

15

Ee Ü.Ü.ÛÜÄÛÄÊ

STICHTING ST

jijk. DISK! 1 inhouden Eil Ie En, sue, cen database van de in? haf Ken Sen KG mE _floppy disks of partities OP m en rd : hiel a en, AEN led 8 [| FLAG: zet de bitjes in ved ki oe etn Tre) || zoas de fast-load, fast Á ITO nn dwi had oor 4 Ee EER WO, Teer vat, global, super VO ie mmm keten a HP Desk printerdriver Meran NEN etlmaiten Aa oursternsl bete Ieschess., ml TU k tleg, Ef it Bennik Meme H plus en Edison et ui Af EE ame | |_gickDs: brengt de HP Der g td Fe gaad men die later heeft aangezet dan

Sepuin mare Sin er. Merg md sot SIVEASES_ Nier stent alles wan In anderen Karten Ateneo

A 596 Databases HH-BUCH jt

PT AMIN

programma Aspen over het huis oudge tete B MANAGER: een simpele dat base voor & A 598 Games, id stoet Gergei Me li. Juidsdragers. Fúrsten der Finsternis: een nj, le de eden inc Tait ee nn ä adventure dat gemaakt is me la, ine, eens A59 Oe ngo’ generen (Duitstalig) et de EEE ete taat ere eta Jel een database gie veel lijkt op GO) nd 20e |Temr, EC moedig stellar Assigment {Sf EASYDA een ) s De dn Ì mt) mm (Amiga) en geen gebruik maakt Vn Gat A A ) te maar alles in dialogen doet. 5 B MO-WALL: RE le ee handig en soms niet. Ed Se diem Metel en ae terieg, Jete_— jpinan, opgebouwd programmâ À Ne EE li Tum 3 ET Sr BE (boren, freezen, draaien) Wedi onderg! gangen ( argens van vele gegevens en abelen met materiaa dln eigenschappen En veiligheidsmarges.

eN

_ST- DIGGER 3

grzoraare vant, m0 0 1907

Desk Input Options Find_Output = 2 TEESE OENSTIGGER AG CRORAM 50 = DDS ETE goog BRAS ROOM 6008 Kona HOVE,B DS, 5186 (A5) 18451866 Ef MOVE,B 500 A6, o„H) „50000 (A5) 187600000000 el Ragac _MOVEA.L 50004 (A7) ‚A5 296FO004 5 El 52044 (A5) ‚A6 ADED2AA4 LJ Hoyea.L 50000 (A5) „AL 206D000C n AppA.L 50014 (A5) ‚AO DLEDDOL4 AppA,L $00LC (AS) „AD D1EDODLC pppa.k #50L00,AD paFCgL08 PEA (AB) 4850 HP 1 PER (A5) 4855 HU CLR (AD) 4267 Bg MOVE‚M_#5004A, =(A7) 3F3C004A “JJ TRAP HL 4E4L HA HOVEA.L $00L8(A5) „Ab 28600018 (n HOVE,L 50010(A5) „SORDE CAA) 296D00L0DADE )n MOvE.L £0044A5) ‚DB 2020014 - SUBI,L #500800000,DO 948000800000 HOVE.B_RODF6CPC) ‚DL 123R00B8 4 BEO,S _ROOMC 6702 o SuBo,L #1,DD 5380 5 poos _HOVE,L_D,SORES CAO) 2940DREG je

ST-DIGGER 3:

Foutloze programma’s zijn zeer zeldzaam, en ook komt het voor dat men een gekocht gene wenst aan te passen aan persoonlijke wensen. Meestal heeft men niet de beschikking over de ’source-code” van het programma. Deze disassembler, die interaktief werkt en labels

genereert, maakt het mogelijk om de voor mensen onb ipelij eN

egrijpelijke machine instructies ter te vertalen naar assembler taal, waarna de (veranderde) source dp behulp van een assembler ( GST) weer een programma oplevert. p 8 : ST-DIGGER Fl 45,- voor abonnee’s of F1 60,- voor niet-abonnee’s

14

EN Microsoft WORD (Rrp- ct zijn met d F-for- geneti pet FW+ format. CARTELLA: He mad) in ware kan men een file in HPGL-for- dere Jaten uittekenen op een zelfgebouwde

(z/w)

N ST voST: een verzameling TTP’s die de oASer jn staat stellen om elke aanwezige en gen nadere toelichting te voorzien. file Y pruikbaar via een command-interface. allee! 4 tekst-editor die wat primitief oogt gr cbruikersinterface. Is niet GEM- Wen geprogrammeerd. (2/w). BERUF: een

ne met meer dan 150 verschillende datâ A. Kan handig zijn als men een verepskeuze gaat maken. (Duits) (2/w). REN: vel AD: een programma om uit te zoeken wat N peste verzet is bij racefietsen met 5 of 7

et DEL versnel lingen.

8 IS A NLUPE: het ultieme beeldscherm Jas. Men kan de vergroting staploos Arsellen en het vergrote beeld staat in een bnster Het is geheel volgens de regels gero mmeerd, dus is ook bruikbaar onder uTOS. Zeer veel instelbare parameters, jedereen het aan zijn behoefte en geruik kan aanpassen. Ook geschikt voor de

falcon.

4 579 Utilities [WP2FAX: maakt van een FW+ tekstfile een beeld dat door de meeste Fax- verzonden kan worden. een programma om de menwerking tussen Tele- of Junior-Office en _ 1WP2FAX te vereenvoudigen. GDOS2FAX: zet GDOS-files (GEM Meta- files) om tot een format dat 1WP2FAX weer kan verwerken. MAKE-UP: deze software is staat om kale ASCII-teksten te editen. Een hoop regelmatig verrichte handelingen nnen automatisch gedaan worden. PACS- (ELL: een shell om makkelijk te werken met al die soorten gecomprimeerde files zoals 200, LZH, ARC, ARJ, ZIP SFX enz. Er zijn ines aanwezig om van archieven de inhoud te lezen. Werkt ook onder MultiTOS. w). PINHEAD: een utility om de gramma’s in de AUTO-folder en de acces: oires snel af te werken tijdens het opstarten.

_A 580 Games

_TEGENLAND is een Nederlandstalig tekstad- venture dat door de auteurs van het eerder verschenen Ring van de Hoop!’ op PD disk A

65) is gemaakt. Het programma kent meer dan 150 uitgebreid beschreven locaties en 70 voorwerpen. Een goed niveau kwa sfeer, verhaal en humor. (kleur en z/w)

A SBlen 582 Games

MEMORY is een bekend geheugenspel dat in deze implementatie in 256 kleuren werkt op de Falcon. (2 disks)

A 583 OEKOPLAN: bere Plaatsing van plant de (volkstuin. Er den met de eige Bewassen zoal

kening van de optimale en en voedingsgewassen in wordt goed rekening gehou nschappen van de diverse onder als groeisnelheid, oogsttijd en en vlies en zonbescherming. OF KO koplan sane \tor om de invoerfiles voor Oe Samen te stellen.

Be S85 Games (kleur)

nd B: een zeer snel schietspel met ruimte ven ret en ontsnappingen door grottenstel- Sels, (ST, TT en Falcon, joystick)

A 586

LU : fj

eten een automatisch vertaalprogramma

ie ngelse teksten naar standaard Duits. Tt soms verrassende resultaten. ALICE:

een editor voor si Onder MultiTOS, mpele taken. Ook werkend

A 587 Games

SEN: een snake-game waarbij de steeds Anger wordende slang in stukken moet worden geschoten. PRINTER: het uitprinten van ASCII teksten op de HP DeskJet. DOMINO: een versie van het bekende domino spel. (z/w) SINUS: een functie-plotter voor sinus curves. Handig voor scholieren. (2/ W) TRON: een spel waarbij twee tegenstanders racen met “light-cycles’ die een dodelijk spoor achter zich laten. ICONEER: een iconveditor voor gebruikers van Phoenix (database).

A 588 Printen

IDEALIST: een zeer bruikbaar programma om teksten uit te drukken. Talrijke instel- lingen en mogelijkheden. Deze versie 3.3 is verder uitgebreid dan versie 2.0 die te vinden is op disk A 308.

A 589 t/m 594 Astronomie

SIDUS ASTRUM: een volledig herbewerkte versie van dit astronomieprogramma dat reeds eerder op de disks A 533 en 534 te vinden was. Maar nu tevens met zeer veel data over sterren en objecten aan het firmament. Sidus Astrum kan sterrekaarten op vele manieren weergeven.

A 595 Diversen

INIT: zend bij het opstarten via de diverse poorten data naar de buitenwereld. Kan gebruikt worden om printers, modems enz. te initialiseren. SHOWIMAGE: een utility om teksten en beelden te tonen. Vervangt de bekende show/print/cancel van de desktop. MINICALC: een utility om een kleine handige zakrekenmachine na te doen. Met programma (source-)tekst in Pascal. T- KALENDAR: een kalender om termijnen, afspraken enz. in te noteren. Er zijn alarm-, attentie- en wekkerfuncties aanwezig. TERMI- NE: een compacte kalender om verjaardagen, AT V-dagen, feestdagen enz. in te noteren. TT- DESK: men kan de desktop van TOS 2.0x6 en 3x een stuk verbeteren en handiger te bedienen maken. Menu-shortcuts en grotere

eest TET lan Peer

wil CCM Das atie, teerter Ji, 00 L

eeb mind

E dere

HE Re: IE hik a Elon Panseer À wok tobjen ee úal oai fain en 3 ae il De teast #4 geel deit mr TN Ba se Pda LE rente U keer ad Bers Watt

Favor ouse claer Elst Et Vla waer NNU

veevaerd HN ppm A wa et oat schen MT aud rame Erres: ? tie, mmteverd famat vevarratennie/lant ef

ad

A 583 OEKOPLAN

vaars ORI jppen Sie mas englischen change

gditar finden Edcor aatraden.. Dragen aaf

A 588 IDEALIST wgn Nn en

oe Ë

iin = Dead

es d Le

aen, k

bd Se ES Lemsbeerg A 589 SIDUS ASTRUM

A Datel Kalender (ZUKCR S:

Ii oe |E a) Mella HEE

A 595 T-KALENDER

A

13

STICHTING ST

waver: C-Zagetnser, somt „eantratnenr „Cn-neee,

A 573 BRAINWAVE

feltene Steine: DOD hestzeit: 0007

hen

JE

A 574 EUROPA

f_ pseses Program wurde nit AcS und Pure Pascal ent wigelt

zaistoedera iaer ad torens

b rafsuab | mapstab soeichern

Kuster 4 Cronar 2,900 |} filter 1 Me PID

12

[EELT

ten worden. 16 direct op de hoge sn

570 Games - MINEX: men moet hef ht! mijnenveld re À Y, Î oe

el 'Scotlan , ri ‚n_ spionnen rate

10 x 10 moet ME d zeer lastig. (kleur) Te HO versie. Zeer een dig (lj gen varta men moet binnen een steld le kn tegen tsen. TWE | fl erat en TI: een variant ike es vn lenie eeft ook : orbis in zh ‘Space Invaders’ (z/w) 71 Games (z/w) &, aa een emulator voor de bekende An computer. In deze uitvoering ne ee toetsenbord. Zeer veel spelletjes zijn op disk aanwezig.

A 572 Games (z/w) TI-QUIZ: een vraag Duits. Zeer veel vV

4 B 7 i D- disk A 42. SCHA:

spel 'Ballerburg’ OP het rin een kogel over DIS ease oet zelf het speelveld

speelveld rolt. Men moet veranderen om de kogel vrijbaan te geven.

A 573 Educatie Ô BRAINWAVE: een universeel leerprogram ma, dat naar de wens van de gebruiker uitgebreid en aangepast kan worden. Er zijn al

enkele thema’s aanwezig (in het Duits). (z/w

en Falcon).

A 574 Games (z/w) EUROPA: een strategies 2053 de macht in Europ

MINENFELD: een spel met een mijnenveld. MASTERMIND: een uitgebreide variant van dit bekende spel. ADAROD: lijkt erg veel op het bordspel ’Dorada'. HANGMAN: een variant op het bekende ‘HangMan’. MERK: MAL: een variant op het overbekende Memo: ry’ spel voor twee personen. Men kan ook

tegen de computer spelen.

pel waarin men anno a dient te veroveren.

A 575 Games

BALLS: een Arkanoid variant. Men moet met een stuiterende bal een muur afbreken. (z/w). CONQUERER: een vechtspel waarin groepen krijgers een slag uitvechten. Maximaal 6 spelers. (kleur), WURM: een ’Snake” variant. Een worm kruipt over het speelveld en wordt steeds langer. Eigen speelvelden zijn te maken.

(z/w)

A 576 Diversen

PROJECTOR: het afbeelden van Mandelbrodt grafieken. (z/w en Falcon), POLYREG: het afbeelden van meetgegevens en het fitten van cen n-de graads polynoom, Handig voor te- chicí, C-COMPLEX: een bibliotheek met functies voor het gebruik van complexe getal- len ín Pure-C. W2WP: converteert teksten die

|

| ntaster

begraotjeren gateroald © | tE

Kia/ar

rn Mea

BeschrL{tung

| d hate, s k al

! | ze vant hl

A 576 PROJECTOR

Mimeis

ne utre Pam ladigkelt ie

B Eehtzeit ja} Eentget senden 00

Haustelge nt O Javerse Darsteriugg ern A

Optionen E) hauszerger toigen

D Nuszelger an-/ | B renster enretgg scheen | 0 Konaattainies

0 freu/ Sm

nur Jatofenster nit Proaent ef

De) 0 Ce | ——

A 579 MAKE-UP

chiver Uutee 15 Dive WP TTT nd ME) u hog attrinater of files 0 BEM Md slrears archi dit P dist brik Els ielen cennorisne LEMON tat al 5 af eek mts Lade gave settin eN Ears sE Toad servings — S- (lar0 HEA gils

lage tor oeers „Aj an tedicater

optians! Zr

De MA

marre mr me ED

A 579 PACSHELL

A 576 CARTELLA

PUBLIC DOMAIN

A _MAN

gn

N 560, cen soort agenda om afspraken rte nissen) bij te houden over diverse gebe N zowel bruikbaar als ACC en TTp perl CWORD: een hulpmiddel voor het iet en oplossen van kruiswoordpuzzels. mal mine veldgrootte is 50 x 50,(2/w) IN- MAN EROLL: een MIDI-manager die gebruikt worden om eigenschappen van appara: kar in te stellen die alleen maar via MIDi wr paar zijn. Functioneert ook als synth- ve à en mixer voor 16 kanalen, Werkt als dito of PRG. (kleur en z/w) MONO-=FMU: Ao pmen een kleurenscherm, dan kan men pehulp van dit programma toch vele z/w gamma's draaien. IMGIDX: met ait peoerama kan men bijhouden welke IMG pro! dingen men heeft en waar ze op staan. resultaten kan men uitdrukken of op disk bevaren. COMPACT: print m zeer gecom- ‘meerde vorm directories uit, Geschikt voor inkjet-printers en Epson-compatibelen, TEL- pAT: een database die geschikt is voor namen, gdressen en telefoonummers,

E 4 561 Games (2/w)

SPACEBALL speelt men met twee spelers of

Ee speelt tegen de computer. Een soort

E pasketball, maar, dan tussen zwevende ruimte- vaarders. (joystick)

4 562 Printen .

por gebruikers van de HP Deskjet-printer. Drivers voor Calamus, Degas en WordPlus ‘zijn aanwezig. Een programma om screen- dumps printen is aanwezig. Verder diverse gramma's om de Deskjet in te stellen.

A 563 Database

ETIKET: een Nederlandstalige database die _ gericht is op het ordenen en bijhouden van gdressen. De uitprintmogelijkheden zijn speciaal gericht op het printen van etiketten. OPUS: een spreadsheet met veel toepassingen. _Grafisch goed verzorgd met de mogelijkheid om ‘charts’ te maken. Kan gebruik maken van GDOS. (shareware) (kleur en z/w)

A 564 Astronomie

_SKYMAP: versie 1.03 van dit programma dat afbeeldingen geeft van de sterrenhemel. Een uitgebreide lijst met namen is aanwezig. Is traag in het berekenen. Verder op deze disk nog een speeltje voor de late avonden: HACKER in versie 1.03 is een Engelstalig ad- venture game zonder grafische afbeeldingen.

A 565 Utilities

A 566 Fysica/Chemie (z/w)

OURIER: door het sommeren van een ntal sinus-functies kan men elke gewenste iodieke) curvessamenstellen. Ook het om: eerde is mogelijk: een signaal uitsplitsen een aantal simpele sinus-functies, Van een gnaal ook het frequentie spectrum bepaald Worden. GEMNMR: het simuleren van dyna-

BAARLOML UC n en

gi MNR spectra, Deze software maakt fytaten „om, rekening houdend met ratuur riete effecten, tijds- en tempe Grafiek lankelijke spectra na te rekenen. GL-pi en kunnen geprint worden of als HP- plotfile worden opgeborgen. (,/w)

A 567 Utilities (z/w) gd disk staan diverse icon-editors die PH-IGOED. het Phoenix-lcon-Format zoals: cöbeln rien , Oee a ng \ abase Phoenix kan gebruiken. GEMIC-ED: een editor voor het bemerken bes ICONS zoals ze gebruikt worden voor de esktop (32 x 32 pixels bij TOS 2.x en hoger) en de ‚RSC files (max 64 x 64). Iconen kunnen als C-source opgeslagen worden voor opname in eigen programma’s en voor gebruik in RSC-construction sets. GM-ICED: een editor om muisvormen te maken. Zo kan men eigen zaken verzinnen zolang men maar 16 X 16 pixels gebruikt. Er kan ook een Omi- kron Basic source tekst aangemaakt worden. DTICED: een editor die er voor dient om Desktop-icons te maken en te bewerken. Zeer geschikt voor gebruikers met TOS 2.0x en hoger. KEKDOSE: bekijk de inhoud van de cookie-jar, De inhoud van algemeen bekende cookies worden geïnterpreteerd in begrij: pelijke vorm. 16-MHZ-C: met dit program- ma in de Auto-folder kan men direct de STE op 16 MHz zetten. SCR-SAVE: dumpt een screen naar schijf. DIGI-UHR: de tijd rechts boven op het beeldscherm WIN-UHR: een klokje (met wijzers) dat de tijd in een venster weergeeft.

A 568 Financieel (z/w)

M-BOERSE: voor het beheer van allerlei waardepapieren zoals: zero-bonds, opties, aandelen, floaters enz. LIQUIDAT: een programma voor Duitse huisartsen om te zorgen dat de afrekeningen op tijd en met de juiste bedragen verzonden worden. NAEHR- WERT: het bepalen. van de voedingswaarde van een maaltijd. Men kan van 12 verschil lende chemische stoffen de hoeveelheid bepalen (vitamines, mineralen, cholesterol e.d). (Duitstalig)

A 569 Utilities

KOLUMBUS: een pakket dat bestaat uit editor, shell, makerutility, commandline interface, on-line help, sortering, datamanager en nog veel meer. (z/w) FINDER: hiermee kan men in teksten zoeken naar zinsnedes. Werkt zowel als prg als acc. POINTER: hiermee kan men getallen vanuit het ene getalsysteem overzetten naar een ander. SHAKE: een acces- soire om de fysische volgorde van files in een folder te veranderen. SMURF: een program: ma om op een laag niveau in files te kijken. De inhoud van sectoren wordt zowel als tekst als in hexadecimale vorm weergegeven. COO- KIE: een setje met functies voor Turbo-C gebruikers voor het gebruik van de cookie jar. FOLDER-CLEAR: tijdens het opstarten kan men beslissen of folders (alsnog) geleegd moe:

at

roeden CNE enter, | „tet Gd Gea)

A 568 M-BOERSE

LN en

ee ma,

Ë

Derstel lung

r Teeretle

ed oen

754 7% 65 70 U 6E 1E 80 an ze 63 765 853 20 62 65 go on 616 Et

A 570 CENTIPEDE

MIKEX Spiel Eend

Fenster wechseln AL Fenster schliegen AU WJ

alhasil A 570 MINEX

STICHTING ST

Bn tere, HBC Spel der Persie Schahurt

Belt oft HAC 1 prfererel

A 554 JENSEITS

noe {ront AL FE Crossuord font sd Sauart SIZE p old granophone record za hege dram one of hastrd Hegar hours ont hes | brie Fenaant set dada zz Hous house paments psts odoardiy steg and Bean prison and CAI Werc vermin In ef ziele hont pier fre eb zat ze Hants AE bien te aaotter Invitak

| aats leg Ie in 5 = Play

nn zbast be atb Army feu nn he

ke {ront Clues font

pake ront Kelp fant

‚Al 1 1

Z Tmis type of ball bs tet L - adult, (riend goes round

a Blaas, wawmard numats 6) an

A 560 CROSSWORD

enseits 4 Flu eh ht ame wi ' ih ve Ä wife) À geellen ef h ivier gen vk Pe rij van de © herd Ee an pele n te peleven eel die r vele av betrede zijn. | „peschrijving re Dak he een database sar ee ha te werker. rd bidt ie men heef! wel Adi verwij 3,1 nodig be ekende A 556 Games dat vn er bekend

EN: een Vâ A) spel met poontjes ef

m L: een grole ve omino, iis met bijvoor celd Do Rfinen, ae Kal pn, Leblon, Master mit Wee 3 en Puzzle, Quadrix, REEL eon ke pan olitaire. wuR met wee marhe 6 gbbelstenen 5 a Mt veelkantige pbbelsenen ee ee ‚ys een nieuwe „oe di zijn 10 Eoeilijkheidsgraden

ze goed Mm een volgen simpel, maar SCHADIST: zodanig met bouwsel Gen kogel van het beginpun!

E rollen. y-GAM

de ene hoek naar boxring moet zien fe komen. SC Klein Duitstalig tekst-adventure.

A 558 Utilities

EXPANDER: met behulp d kan men diverse GEM- programma s acti

veren. Wel moeten de programma’s zich netjes gedragen, maar gaat het goed, dan kan men gelijktijdig op diverse programma’s toe grijpen. Verder diverse utilities zoals: FCopy 3, Sysinfo, Select, Eddy, AutoSort, Timer,

TestMem.

van deze accessoire

A 559 Financieel

CHARTS: een complex programmâ dat ontworpen is om de beurskoersen in de gaten fe houden. Alle standaard methodes zijn aanwezig. De resultaten kunnen op vele manieren worden afgebeeld. (z/w). DYNA: speciaal gemaakt voor het beheer van aandelen portefeuilles. Men kan een inzicht in de huidige en toekomstige rijkdom krijgen. Werkt alleen met Duitse TOS. KALENDER: een kalender de rekening houdt met regionale en nationale feestdagen in Duitsland.

{ " Ei 4 fee Linn | ‘ NT

A 567 DESTOP IC

nt of in de toekomst bevinden. Zo kan weten komen welke satelieten men Kan zien overkomen aan de nachthemel. Het rogramma is bruikbaar voor het volgen van radio-amateur satelieten (richten van ont-

vangstantennes). Lijkt veel op ‘Orbit’ (PD-disk A 24 of B 13).

a 545 Comprimeren n sT zip 20 maakt het mogelijk om files afkomstig van de PC en aldaar gecompri- meerd. met PKZIE, uit te pakken (ontzippen) op de ST. Dit programma is ook in staat om files te comprimeren (zippen) compleet met sub-directory structuren! Ook kunnen zelf uitpakkende files (en programma’s) worden maakt.Het programma Is ook oproepbaar vanuit commando-shells. (z/w)

A 546 STOS

Gebruikers van games of andere software die geschreven is in STOS Basic, hebben proble- men als ze over gaan op een nieuwe versie van het operatingsysteem (TOS). Op deze disk staat een nieuwe loader, die het mogelijk maakt om nu ook oudere STOS-games op moderne ST's te draaien. Zelfs op de TT blijkt de meeste STOS software nu wel te lo-

pen!

A 547 Games (kleur)

MYSTIC WELL is een game dat door twee spelers (elk met hun eigen joystick) gespeeld kan worden. Men gaat op avontuur en moet de wereld redden met behulp van een magiër, een priester en een krijger.

BACKUP: een simpel backup-programma voor de harddisk. Aan de hand van lijsten met wildcards kan men selectief te werk gaan. DEX: een accessoire om leuke patronen erm op te bouwen als men even de aan zijn lot over laat. Voorkomt het van het beeldscherm. DG-TRIO: S om de datum/tijd te zetten, in het oog te houden en om de

gaan. DRVCORR: een correctieprogram: m een foutje te repareren waarvan men hebben bij gebruik van een Quantum harddisk, ICD adaptor en TOS 1.2. GLIB: een C-Easy-Gem bibliotheek voor Turbo (Pure)-C gebruikers om simpel een grafisch interface te maken. MAUSWIN: een accessoire die er- voor zorgt dat steeds het venster dat zich onder de muispijl bevind actief gemaakt wordt. Dit kan handig zijn. MENUDLX: voor gebruikers van GfA Basic 3x die wat ontevreden zijn over het simpele menu dat hun normaal ter beschikking staat is dit een oplossing, wigs 122

be rd

A 549 Astrologie

copen te berekenen

zomer- en wintertijd via tabellen (alleen voor Duitsland aanwezig), De resultaten kunnen op zowel Epson- als NEC-compatibele printers worden uitgedrukt. Shareware. (2/w)

A 550 Games (2/w)

CIRCLE: een schuifspel waarbij men met delen van ringen werkt. Men moet ze op velden plaatsen en dan door verschuiving éen aaneengesloten geheel krijgen. Er zijn allerlei onverwachte effecten zoals magnetische pun: ten, afstotende stenen en teleportatie velden. NIBBLE: een variant van een 'snake’-game. Met de cursortoetsen bestuurt men een slang die door voorwerpen op te eten steeds langer Wordt, Kom niet met je staart in de knoop!

A 551 Utilities

BOOTMENU: met dit programma als eerste in de Auto-folder kan men de configuratie bepalen waarmee men opstart. Niet alleen de programma’s in de Auto-folder en de accessoires op de boot-disk kunnen worden gekozen, maar ook de desktop.inf en new- deskinf files en de eventuele assign.sys. CLOCKDRV: een multi-function utility- voor het beschermen van het beeldscherm, het par: keren van de harddisks en het bijhouden van de datum-tijd. Tevens is er een driver voor een DCF-17 ontvanger van de precieze (atoom-) tijd. GROB: zet afbeeldingen in het JMG for- mat om tot GROB-files voor de HP-48-SX en omgekeerd. Ook Doodle- en Degas-plaatjes kunnen worden ingelezen. FUNKTIONPLOT. versie 1.5 van dit programma om funkties te plotten, nulpunten, extremen en buigpunten te berekenen. Het heeft een grafisch interface met veel manipulatie mogelijkheden. GRA: FIAS: leest HPGL-commando’s in en bestuurt een zelfbouwplotter via de Centro: nies poort. Er zijn aanpassingen mogelijk aan de hardware. STARTUP: versie 3.5 van dit programma om de boot-configuratie te kiezen. Zorgt ook voor GDOS-drivers en fonts.

A 552 Games en muziek

PUZZLE: men kan een afbeelding opdelen in talrijke puzzelstukjes van instelbare grootte. En dan maar puzzelen! (z/w). CLEVER- SOUND: en accessoire die op de achtergrond X32 geluidsfiles kan afspelen. KLIMPER: een editor voor noten die heel geschikt is voor de gewone MIDI-gebruiker. Noten kunnen zowel via MIDI worden ingegeven als via het nor- male toetsenbord. De software is meer gericht op de weergave van geluiden dan op het netjes noteren van muziek in notenschrift. (Demo,

z/w)

A 553 Games (z/w)

BUSManager: een —_ management _ game (Duitstalig) waarin men moet proberen een busbedrijf rendabel te maken, Men moet slim gebruik maken van de wet van vraag en aanbod,

PUBLIC DOMAIN

gm

Abate Egge Pier german Miite f gen EEN

TABEL OE 1000

IC) statt dochtarnat (Befehl:

A 552 PUZZLE

e | _Aewsin

A 553 BUSMANAGER

NOL

STICHTING sT

< : velend 86 ade ets Ì jr liver Hir rs E poard. GER o-interpre ee TET re € 0-1 É 44,66 IJ ET D Nn geluid van il ig en COM ge uik oM me AR Ds EN mn pingel meer: Hb ingericht v or ë speciale 54

n i jinkers. ZO zij ses on bek om armankelijkeden pr TER Mi d in in de gaten te how ie je mogelijk NER: eet kalender met uitge f ) ' plan uw kost ú TENDER om op rl vei \ e extensies te verande din arddisk tege kunnen ook partities ene 2 overschrijven me hie ERBUCH: een verz Ar 5 heks page ukers. F Zeer bruikbaar voor F de hert de

? ts boven OP | t ü pn LNARRIEE ARJ-files vanuit de ij :

uit te pakken op eefl ST.

vain in 1 E BED) HEE MEinTe

Cele)

\ ie dr

ZP} van rv en)

e PC-wereld) PS anar [teiete } | Me ol nn A5 OE pelt NP me KES: ES: een À b (ture [aan Pen en Paed met vele verrassingen. DA SSN bachian ie eg door een mijnenveld zon Mera) DE DE EXODROM: be: Ee U D 2

LLLË

der opgeblazen te worden. kf vrijd de ingesloten schepen. Daartoe m

: ie t men op onverlaten schieten wat energie kos A 545 ST-ZIP 2,0

en moet men obstakels omzeilen. ( ten 4 w). RAILWAY MOTION: een versie van fn ‘piping game’. Zorg dat een trein Ra 2 ij ne S weg ontspoort. Daartoe moet men € Enne eengesloten rijbaan maken. (z/w).

TN

ZL

A 540 Games (z/w) Ait KNUDDELS QUEST: een combinatie van een actie-, een behendigheids- en een denkspel. Men loopt in een doolhof vol hindernissen en gevaarlijke griezels. Onderweg kan men goe: deren verzamelen, waaronder bommen die dienen om tegenstanders op te blazen. TRAMPOLINE: een behendigheidsspel dat veel weg heeft van het bekende ’Break-out’ game. In deze variant geen balletje, maar een mannetje dat opspringt vanaf een trampoline.

A 541 Diversen DG-FUNK: voor het examen zendamateur moet men vele afkortingen en begrippen uit dit internationale wereldje kennen. Dit pro- gramma dient om het leren te vergemakke- lijken. (Duitstalig, z/w). DUNKELKAMMER: zeker als men foto’s in kleur afdrukt, moet men op de juiste wijze te werk gaan en alle handelingen zoveel mogelijk standaardiseren. Dit programma is daarbij behulpzaam. VO- KALIX: voor het leren van Engelse woorden door Duitsers, LIGATAB: een Programma om tabellen bij te houden met uitslagen van sport- evenementen, zowel individueel als per team, Export naar een tekstverwerker is mogelijk.

The greatest Hits Collection 16 Superhits

Bauiestiee ziet da) Be pe}

hasrdetans | Gete ® Zip A 542 en 543 Games (z/w) - 10) Kofornat nas schen Lap of the Gods: een rollenspel waarbij men Tu EA Sn wat B | id huid kan kruipen van een tovenaar, een |M, ian dap Ue eige: hi

eit, een krijger of een Bids. Men krijgt een Heen EE eigen karakter, dat in de loop van het spel Eese hat EEN

u

4

B

uier,

Infornatlon

hogrelfen

A 544 Astronomie (z/w) ï SAT 402 is een Programma o; t A 542 LAP OF THE GODS komen waar diverse kunstmanen zie i

A 551 CDBASE En

Zaubern Bestechen

a

PUBLIC DOMAIN

gm

nt of in de toekomst bevinden. Zo kan eten komen welke satelieten men kan gie overkomen aan de nachthemel. Het

rogramma is bruikbaar voor het volgen van radioamateur cheat lan en and vangstantennes). Lijkt veel op “Orbit” (PD-disk

A 24of B 13).

mome! men te W

A S45C omprimeren

sT ZIP 2.0 maakt het mogelijk om files afkomstig van de PC en aldaar gecompri- meerd met PKZIE Uil fe pakken (ontzippen) op de ST. Dit programma is ook in staat om files te comprimeren (zippen) compleet met sub-directory structuren! Ook kunnen zelf uitpakkende files (en programma’s) worden gemaakt Het programma is ook oproepbaar vanuit commando-shells. (z/w)

A 546 STOS

Gebruikers van games of andere software die geschreven is in STOS Basic, hebben proble- men als ze over gaan op een nieuwe versie van het operatingsysteem (TOS). Op deze disk staat een nieuwe loader, die het mogelijk maakt om nu ook oudere STOS-games op moderne ST’s te draaien. Zelfs op de TT blijkt de meeste STOS software nu wel te lo-

pen!

A 547 Games (kleur)

MYSTIC WELL is een game dat door twee spelers (elk met hun eigen joystick) gespeeld kan worden. Men gaat op avontuur en moet de wereld redden met behulp van een magiër, een priester en een krijger.

A 548

BACKUP: een simpel backup-programma voor de harddisk. Aan de hand van lijsten met wildcards kan men selectief te werk gaan. BILDEX: een accessoire om leuke patronen op het scherm op te bouwen als men even de computer aan zijn lot over laat. Voorkomt het inbranden van het beeldscherm. DG-TRIO: drie accessoires om de datum/tijd te zetten, telefoonkosten in het oog te houden en om de betekenis van de kleurcode van weerstanden na te gaan. DRVCORR: een correctieprogram: ma om een foutje te repareren waarvan men last kan hebben bij gebruik van een Quantum harddisk, ICD adaptor en TOS 1.2. GLIB: een C-Easy-Gem bibliotheek voor Turbo (Pure)-C gebruikers om simpel een grafisch interface te maken. MAUSWIN: een accessoire die er- voor zorgt dat steeds het venster dat zich onder de muispijl bevind actief gemaakt wordt. Dit kan handig zijn. MENUDLX: voor gebruikers van GfA Basic 3x die wat ontevreden zijn over het simpele menu dat

hun normaal ter beschikking staat is dit een oplossing.

A 549 Astrologie

AD ASTRA is een programma om horos- copen te berekenen aan de hand van het ge- boortetijdstip. Er wordt rekening gehouden met de plaats van geboorte en eventuele

zomer- en wintertijd via tabellen (alleen voor Duitsland aanwezig), De resultaten kunnen op zowel Epson- als NEC-compatibele printers worden uitgedrukt. Shareware. (2/w)

A 550 Games (z/w)

CIRCLE: een schuifspel waarbij men met delen van ringen werkt. Men moet ze op velden plaatsen en dan door verschuiving een aaneengesloten geheel krijgen. Er zijn allerlei Onverwachte effecten zoals magnetische pun- ten, afstotende stenen en teleportatie velden. NIBBLE: een variant van een ’snake’-game. Met de cursortoetsen bestuurt men een slang die door voorwerpen op te eten steeds langer wordt. Kom niet met je staart in de knoop!

A SSI Utilities

BOOTMENU: met dit programma als eerste in de Auto-folder kan men de configuratie bepalen. waarmee men opstart. Niet alleen de programma’s in de Auto-folder en de accessoires op de boot-disk kunnen worden gekozen, maar ook de desktop.inf en new- deskinf files en de eventuele assign.sys. CLOCKDRYV: een multi-function utility voor het beschermen van het beeldscherm, het par- keren van de harddisks en het bijhouden van de datum-tijd. Tevens is er een driver voor een DCF-77 ontvanger van de precieze (atoom-) tijd. GROB: zet afbeeldingen in het „IMG for- mat om tot GROB-files voor de HP-48-SX en omgekeerd. Ook Doodle- en Degas-plaatjes kunnen worden ingelezen. FUNKTIONPLOT: versie 1,5 van dit programma om funkties te plotten, nulpunten, extremen en buigpunten te berekenen. Het heeft een grafisch interface met veel manipulatie mogelijkheden. GRA- FIAS: leest _HPGL-commando’s in en bestuurt een zelfbouwplotter via de Centro- nics poort. Er zijn aanpassingen mogelijk aan de hardware. STARTUP: versie 3.5 van dit programma om de boot-configuratie te kiezen. Zorgt ook voor GDOS-drivers en fonts.

A 552 Games en muziek

PUZZLE: men kan een afbeelding opdelen in talrijke puzzelstukjes van instelbare grootte. En dan maar puzzelen! (z/w). CLEVER- SOUND: en accessoire die op de achtergrond X32 geluidsfiles kan afspelen. KLIMPER: een editor voor noten die heel geschikt is voor de gewone MIDI-gebruiker. Noten kunnen zowel via MIDI worden ingegeven als via het nor- male toetsenbord. De software is meer gericht op de weergave van geluiden dan op het netjes noteren van muziek in notenschrift. (Demo, z/w)

A 553 Games (z/w)

BUSManager: _ een … management _ game (Duitstalig) waarin men moet proberen een busbedrijf rendabel te maken. Men moet slim gebruik maken van de wet van vraag en aanbod.

Ate fiope Pet EN ov

vr erb

(Zoon:

0 Ed

Ce) Ce)

A 552 PUZZLE

[Zaasin

A 553 BUSMANAGER

_ eee ev

ra

STICHTING ST

Wp GEN Me IT den iris Urs ibid en Eleo: -AAoCd den VAD Pirgy 1609

st keybor ando ut É 1 gid van het k gen comma gebrui ken Maa RN

gel 4 | meer hae: rie peciaal js ingerie van compilers € bevelen oM afhank derling in de gaten NER: een kalend ie ane pjan uw kost” -E BEIEIE | heden Plan es et nelle r id Ae er DER: om oP Als HER : fl ne i veranderen. ddisk tegen KEER) OG 5 extensies te verandere” Ge parddi ge Cala Late kunnen ook partities tb: Gw) wi overschrijven beveiligd hit Duse ERBUCH: 174 L u A 538 TERMINER TERBUC bat wat soli en ruikt ruikers. Zoer vruktadr voor hed ax Kee RAR ay RJ-files (vanuit de tijd neer. UNAR}: of en PC-wereld) uit te pakken op €€

linker en n lijkheden tuss! ERM

net ul

mm

SPEC pen

POINTS : oenen

GR =K AUS jin de trant van BES: een spe! ! MI P bere daf dan met vele vert zl NEN: zoek je weg door een ed wie cb /E, : eier inde Daartoe moet

ijd de ingesloten sc! 4

XODRÓ a B onverafen schieten ne Corse BR 75 ST-ZIP 20

eilen. )

Roder w) ne NOTON 6 versie van het

Wing game’. Zorg dat een trein niet op A weg ontspoort. Daartoe moet men €en

eengesloten rijbaan maken. (z/w).

Dverurite #1 jes zi} Recarse subdirs Jot Bytes | vs Ster;

es (Z/W) ; nn iben Oe een combinatie van en actie-, een behendigheids- en een denkspel. Men loopt in een doolhof vol hindernissen Sn gevaarlijke griezels. Onderweg kan men goe deren verzamelen, waaronder bommen die dienen om tegenstanders op te blazen. TRAMPOLINE: een behendigheidsspel dat veel weg heeft van het bekende 'Break-out game. In deze variant geen balletje, maar cen mannetje dat opspringt vanaf een trampoline.

A 541 Diversen

DG-FUNK: voor het examen zendamateur moet men vele afkortingen en begrippen uit dit internationale wereldje kennen. Dit pro: gramma dient om het leren te vergemakke: lijken. (Duitstalig, z/w). DUNKELKAMMER: zeker als men foto’s in kleur afdrukt, moet men op de juiste wijze te werk gaan en alle handelingen zoveel mogelijk standaardiseren. Dit programma is daarbij behulpzaam. VO- KALIX: voor het leren van Engelse woorden door Duitsers. LIGATAB: een programma om tabellen bij te houden met uitslagen van sport- evenementen, zowel individueel als per team, Export naar een tekstverwerker is mogelijk,

A 542 en 543 Games (z/w)

Larttorst f Eh OEE ar Lap of the Gods een rollenspel waarbij men 5 Be B vaman rar EH in de huid kan kruipen van een tovenaar, een Mans, Hlote Uitimsser HE id ee ds de osnith Pang : elf, een krijger of een gids. Men krijgt een Aerin Dent kn Pi eigen karakter, dat in de loop van het spel IE Been H enigszins kan veranderen Erge Bgg vee ij ES b 8 Seven ABE hare dag FS EN Ee

Bike in breanland

A 544 Astronomie (z/w)

SAT 402 is een Program A 542 LAP OF THE GODS komen waar diverse aan zn

A 551 CDBASE En

Es

PUBLIC DOMAIN

A 523 Database

VIENNA: een database over deze Oosten- rijkse stad, Vele adressen, landkaarten, bus- en metro-lijnen zijn op te zoeken.

A 524 Games (Z/W)

TI-PUZZLE: een puzzle-spel waarvoor men Eigen afbeeldingen kan gebruiken. Tl CRACK: conversie van z/w beelden voor

TI-Puzzle.

A 525 Games (kleur) TI-PUZZLE: als disk A 524 maar dan in

kleur.

A 526 (SS) Games (z/w)

GERHILDS's Challenge: een kruising tussen golf en biljart. Een behendigheidsspel met een bal. MINIMIND: een variant op Mastermind. Raad de vier combinaties, wat niet makkelijk is door de vele mogelijkheden!

A 527 Diversen (z/w)

ST-FORMULAR: een programma om formulieren te maken en te drukken. Men kan zeer precies teksten plaatsen. SCEDIT: een snelle sourcetekst-editor die wat op TEMPUS lijkt. Alle normale functies zijn aanwezig. CALAMUS: diverse fonts (Balloon, Zibi, Skyline enz.) aanwezig zowel in gewone als italic uitvoering.

A 528 Utilities

Een aantal zeer veel gebruikte utilities die in de praktijk zeer handig zijn, staan op deze disk verzameld. Bijvoorbeeld: CPANEL en COMBINED zijn multi-function accessoires, FCOPY3 is handig om disks te copieeren, FREERAM geeft op hoeveel geheugen de hele tijd beschikbaar is, STARTGEM om na het booten direct in je applicatie terecht te komen, DATETIME om de klok goed te zetten, RES- CUE om zojuist gewiste files terug te halen, QMUIS om de muis sneller te maken enz.

A 529 Diversen

ST-UTIL: een programma dat van alles kan met de drives en de zich erin bevindende disks. ILLUSION: een spelvariant van de bekende Rubic Cube. LIFE: een uitvoering van het bekende Life-game volgens Conway. STAM: een demo van een programma om stambomen te maken.

A 530 Utilities

BOOTCOPY: gebruikt men de computer zeer geregeld voor dezelfde taak, dan kan het handig zijn om op te starten met een auto- matisch gevulde RAM-disk. Dit en nog veel meer kan dit programma. DUMP-AS: een omvangrijke monitor voor disks, files en geheugen. Veel functies zijn aanwezig. (z/w). FFF3: een Fast File Finder die als accessoire gebruikt kan worden voor het opsporen van files op de harddisk. NO-CLICK: zet de key- klik af, zodat men minder aan geluidsbelas: ting is blootgesteld. SETTIME: heeft men een harddisk en geen ingebouwde klok, dan is dit

programma handig. STDCAT: versie 5 van dit programma om de externe opslag niet alleen via disk en/of partitie te benaderen maar ook via eigen samengestelde ‘secties’, UNPMEF DA: een emulator om op een kleurenmonitor toch z/w programma’s te kunnen draaien.

A 531 Games

BITS: zoek de ’bits’ op die onder verschuifba- re stenen zijn verstopt. GPPD: een autorace spel waarbij men moet racen tegen zes andere Somputergestuurde auto's. Men heeft een bo- venaanzicht van het parcour. Er zijn 16 ver- schillende circuits, (z/w, joystick). KNIFFEL: een dobbelspel waarmee men met 5 stenen de beste van drie worpen moet gebruiken om te Winnen. LYRICS: een bal beweegt zich over een speelveld. Als men de beweging bijstuurt dan zijn er talrijke verrassingen te beleven. KAMP. het aloude bekende PacMan in een nieuw jasje.

A 532 Games Het bekende OXYD game in een versie die

ir is voor de TT en de Falcon. (sharewa- re)

A 533 en 534 Astronomie

Sidus Astrum kan sterrekaarten weergeven waarbij men allerlei zaken kan opgeven zoals plaats op aarde, tijd, kijkrichting en kijkhoek enz. Diverse coördinaten systemen zijn bruikbaar. Bij berekeningen wordt de floating: point-processor gebruikt (indien aanwezig). Er is een interface aanwezig om een teleskoop te besturen.

A 535 Sport

KUFE: het doorrekenen van de gevolgen van de vorm en stand van het schaatsijzer (slijpen van schaatsen) voor de snelheid op het ijs. (z/w). Sprunghöhe: het schatten van de hoogte van een sprong aan de hand van video-beel- den. (z/w). LIGA: een database om uitslagen van sportwedstrijden bij te houden. Statis- tische analyse is mogelijk. (kleur en z/w)

A 536 Printen

CASSETTE: het printen van etiketten voor cassettebanden. Vier verschillende labels zijn mogelijk. (z/w). LABEL: kan labels voor disks printen met afbeeldingen maar print zeer langzaam. (z/w). LABEL-CAD: printprogram: ma voor labels. Men kan eigen afbeeldingen opnemen. In deze versie kunnen de resultaten niet bewaard worden (shareware) (z/w).

A 537 Games (z/w) EMPEROR: een oorlogszuchtig strategiespel waarin men na veel strijd de tegenstanders kan verslaan en heerser over de wereld wordt. Dit spel is een computerversie van het beken: de boordspel RISK,

A 538

UBERWEISUNG: heeft men een P6/7-printer dan kan met met dit programma alle formulieren voor de Duitse giro en de banken invullen en uitprinten. (z/w) KLICK: stopt het

Ligne TS Hornet

Mis snie

nE A ti Version Li, vn 050000

Jk

Brerer stern

TE ars er KA UITS vat ete Loniwonten. gen swtdt om Mate Ist allen ale A 531 BITS | Zeit Can) el kanaal a

A 536 LABEL-CAD

Disk-LabelBrucker

A 537 EMPEROR

STICHTING ST

ENC] | „TIE | |

- Farnaterkeanung — |

© aytonatische Erkennung || & pamvelie Erkennuns

A 521 KARMA (demo)

NRR

EA» we len

A 522 EXPLODE

Tevens bevat

vele geneeskrachtige kruiden. arheid

deze database gegevens gver de toepasba bij ziektes en kwalen.

gen HP DeskJet or het onderste uikelijke

kunnen afbeeldingen worden geprint!

A 519 Utilities die is toegesneden OP geluids:

naamslijsten, bibliotheek catalogi en

dragers. Compact maar krachtig. El DRAIN: een zeer WOLD: bepaalt aan de hand van hoe het zit met uw te verwachten aan de hand van een aantal vragen

drinken, roken ed).

Jevensduur (eten,

A 520 Diversen (2/w)

GIFT-2: het vervolg op Een database waarin 4 , vermeld moeten worden als ze in voedings middelen zitten. Zo kan men te weten komen wat de eigenschappen en toepassingsmogelijk: heden (giftigheid) van die toevoegstoffen zijn. (Duitstalig) MURPH: een verzameling van uitspraken (Duits) over de wetten van Murphy. SHIFT3: een nieuwe versie van een bekend schuifspelletje. 300 speelvelden van wisselende moeilijkheidsgraad. Men kan ook eigen opstel:

lingen maken. (z/w)

Gift’ disk A 378). Ile stoffen staan dié

A 521 Utilities

DRUCKER: een verzameling drivers voor de HP Deskjet voor bezitters van de database Phoenix of Adimens. Ook dwarsdruk is mogelijk. EASYFSEL: C-sources om handig en juist gebruik te maken van de fileselector box. KARMA: een converter. voor de vele soorten formats van afbeeldingen. Omzetting van kleur naar grijstinten is mogelijk. Deze demo-versie kan slechts kleine beelden aan, CONVERT: een CPX-module voor het omzet ten van decimale in hexadecimale getallen en omgekeerd. TOSMAN: een multi-function programma voor het beheer van bestanden op disk. TTP-TOOLS: handige set utilities voor gebruikers van een commando-interface. Ook bruikbaar onder de standaard Desktop. WINX: versie 2.0 van deze software die diep in het systeem ingrijpt en veel vensters mogelijk maakt (onder Duitse TOS versies),

A 522 Games (z/w)

EXPLODE: een tactisch nadenk-spel voor twee spelers, Omring de tegenstander met explosieven en blaas hem het bord af. GULP: een behendigheidsspel waarbij een bal m.b, de joystick over stenen rolt. Met level-edivor om _ eigen speelvelden te maken. IMPERATOR: wordt de boy do

soer m Tastemiederhoirate,,

LEN zn - Speech en zun Bearbet aeron Tet Sicht gero neen

SCEDIT,PRE (Sourc (ute der Mane schon 54 ar dacht ist, aber, natürlich au

dacht Let Bildung var dabel, dig Licke mlschen den siofachen screg giel der ErOiigenden) Editore und den sene graden und tesren) ET

die aast ird als Shareware vertrigben; die Shar

Gilsts bragramn vdrd als en: die Share

Bueses A Yineres siehe unter Abschaltt 15 ramen

Heine perstnlichen Daten: Harald Becker

Ferrenbergstrafe 41 Gladbach 2

Bord Opzetten — Stoppen via het nend

A 529 ILLUSION

se se,

Desk Catelos Disk Path File Vier Outwut Misc SES

KEK Tara,

Ee

A gs PEEN vor mad IN FREE ‚06158 FOLDER, FREE 68608 hl FILES En

…

pensen die zelf een plotter gebouwd hebben, maar geen software hebben om deze als eéli HPGL-compatibele plotter aan te sturen, is dit een geschikte driver.

A 502 Games (2/w)

Project Airplane is een managementgame waarbij men directeur wordt van een lucht- vaartmaatschappy. Houdt het hoofd boven water en de vliegtuigen in de lucht, wat een nele toer is in dit realistische spel, Duitstalig.

A 503 Wiskunde

FRAKTAL 430: het comfortabel bekijken en construeren van fraktale beelden. Door middel van trucage zijn animaties mogelijk. Verder kan men fraktale 3-D landschappen ontwerpen. Zowel in kleur als z/w. FMDV2: een programma dat gericht is op de wiskun- dige analyse. Zeer bruikbaar voor het afleiden van formules en de meeste trigoniometrische en hyperbolische functies zijn bekend. UHRAUS: het verwijderen van de weergave op het beeldscherm van het digitale Desktop-

klokje.

A 504 Games (z/w)

BACKERLADLE: een management game (Duitstalig) waarin men moet proberen een warme bakkerij te runnen. FORMEL!: het managen van een Formule-l raceteam. Zorg ervoor de concurrentie vóór te blijven. (Duits)

A 505 Games (z/w)

SHOCKER: doolhofspel. Loods een spelfiguur heelhuids langs allerlei hindernissen en boosaardige wezens. Men kan het spel met

twee personen spelen.

A 506 Archiveren

ARCSHELL: versie 4.1 van deze handige utili- ty om op een makkelijke manier de diverse ZIP, ZOO, LZH, ARC enz. programma’s te gebruiken. Op deze disk staan tevens de laatste versies van de Arc, LhArc, shar, tar, Zoo, compress, uud en uue software.

A 507

KARTEYE: een flexibele kaartenbak (database) in de ST. TELEFOON: de ST als telefoonklapper. Een database voor telefoon: nummers. DIGIUHR: digitale klok rechts: boven op het scherm.

A 508 MIETSPIEGEL: het berekenen van huurkosten in Duitsland. RHYTHMUS: de bio-ritmen. RUSHES: agenda en planner.

A 509 Games (z/w)

17 EN 4: een versie van het ’Black Jack’ kaart spel. PEKING: een ’ShangHai’ versie, SHIFT 2: een soort damspel met stenen.

A 510 ALBUM 92: een beeldbewerkingspro- gramma om eigen ’clip-arts’ te maken, (z/w). UniLex: een modulair opgebouwd woorden: boek. Zeer geschikt voor Duitse samen: gestelde technische termen. VOK ABULA: een

Programma voor Duitsers om Engels te leren.

A SIl Diversen (z/w)

HYPERTEXT: sleutelwoorden in een tekst kunnen haar andere teksten (files) verwijzen, die op hun beurt ook weer sleutelwoorden kunnen bevatten. Een harddisk is nodig. RECHNUNG: de kleine ondernemer kan inkoop- en verkoop bijhouden en rekeningen Uitschrijven. FIX-FAX: om uw fax-docu-

menten te voorzien van alle noodzakelijke bij- schriften en kopjes.

À S12 CPX-en

Niet alleen nieuwe nuttige modules zoals Spooler en Formatter maar ook spelletjes ter vermaak zoals MasterMind en Solitair.

A 513 Utilities

ASCIl: het printen van Ascii-files. Het instellen van aantal regels per pagina, regel- lengte, het afbreken van zinnen enz. HD- PROF: geeft een overzicht van alle belangrijke parameters van de harddisks. LITTLE NET: verbindt twee computers via de MIDI-poort met elkaar en maakt zo een soort ‘netwerk’ mogelijk.

A 514 Financieel (z/w)

KASSA: het voeren van de boekhouding van ingaande en uitgaande geldstromen voor de kleine ondernemer. FINANZ27: het uit rekenen van de winst of het verlies bij het lenen van geld.

A 515 Utilities

BACKEX: het interactief wissen van bestan- den met extensies als „DUP .BAK en derge- lijke. BOTAFOGO: een shell voor het gebruik van de GfA Basic-compiler. Werkt ook op de TT. DESKJET. een driver voor Ist Word Plus die 6- en 12-punts letters mogelijk maakt te samen met de proportionele CG Times letter. Grafische afbeeldingen zijn niet mogelijk. MAKEDISK: een formatteerprogramma dat veel kan. Het is speciaal toegesneden op het maken van uitvoerbare boot-sectors. Kan ook als accessoire gebruikt worden. MIDI8030: de software voor gebruik bij het MIDI-control- module dat in het Duitse ST Computer tijd- schrift 5/92 is gepubliceerd.

A 516 CHRONOS: een database toegesneden op agenda gegevens en _termijnplanning. Houdt rekening met ATV-dagen. FDDK: de C-source om programmeurs de mogelijkheid te geven uit eigen ontwikkelde applicaties een FAX bericht te versturen. Het zelf maken van Fax-drivers voor QFax is mogelijk. TO- TOKAT: een programma dat de gebruiker wat meer kans zou geven om de lotto of toto te winnen.

A 517 GAUSS: een pakket voor de analyse van wiskundige formules. Numerieke diffe- rentiëring, integratie, nul-punts bepaling, en het oplossen van stelsels van vergelijkingen (ook numeriek). HEILEN: een database met

voer ve gm ve hen A ze pl 4

PUBLIC DOMAIN

(EA

ZZ MIERTEN ST esters r tellen und Lesen van Hypertexten

// Installation eiser Hgpertextamendung auf Festplatte: ad |// 2. Mypertert ST starten

i

A 515 MAKEDISK

Desk Datel Krduter _ Nahruns

Saponine, Schleine Vitaning ex

A 517 HEILEN

EE de

STICHTING ST

Le sereutete TEN be naad

En

A 490 OEKOTEGO

Fiiniahalt:

Hpt.Darstelier + Kirk Douglas, Tony Curtis. pufgesomnen ant 1601197

A 495 VIDEO

A ie’ met Turbo-C zs x-sheets

Arivers voor qr he vn id ape " Asche esch mer voor ASCHON: een P gebruikers van PC JAT- speed i de Abd AD it | waarbij men : len: be rr 6 Men komt vele tege ei een paar ern 5 Deli SUM 7 2: het twee rip ‚ de dit doolhof spel. Ga oP avont (Deel 1 op disk 332) s (z/w) Ml LA en fascinerend kombin pasis van de bekende Kriel ho dik BERER: deel 2 net spel A 493.

BILANZEN: versl tabellarisch inkomsten en

houden. Er zijt B en TDL van

de agenda-ge} À osb AST. behandeld worden. VIDEO: een video-opnames terug We

AOL Gah van deze software oM

lio op de database om de kunnen vinden. 498 Printen y A HOSISCRIPT op deze drie disks is EED PostScript interpretor te vinden van GNU met diverse fonts erbij. et dit pakket kan men zijn printer (Epson, DeskJet, BubbleJet, Pain tJet, Laseret, SLM laserprinter) omzetten tot een. PostScript compatibele printer. Er IS ook een driver voor het zwart/wit scherm, zodat previews’ mogelijk zijn.

A 499 Onderwijs PLANSTE: het maken van lesroosters en de indeling van lokalen en eerlingen wordt met deze software een stuk makkelijker gemaakt. Er zijn overzichtskaarten, lijsten en voor

keurspatronen mogelijk (2/w)

A 500 Editors EDITEX: een editor die

voor gebruikers van symbolen zijn on-line bereikbaar. Zeer klein

(40 Kb) en zeer handig. (Demo, shareware) TABWRITE: een editor gericht op het maken van teksten die voorzien kunnen worden van rechte lijnen, tabellen, schema’s, omkaderin- gen enz. Tevens kunnen de Griekse en He- breewse letters door de gebruikelijke grafische DOS-symbolen worden vervangen.

speciaal gemaakt is TeX. Alle LaTeX

A 501 Diversen

ABBREVIA: een soort database met daarin alle mogelijke Duitstalige afkortingen. Men kan eigen dingen toevoegen. Ook de afkortingen voor maateenheden zijn opgenomen, BORDUREN: een programma om behulpzaam te zijn bij het maken van borduurwerk. (Nederlandstalig) SEBRA: een emulator om op een kleurenscherm toch z/w programma’s (e draaien, Werkt voor o.a Calamus en Cubase. CARTELLA: or

SIE INNS Tile her 9 GT re

Bere Ere gr ertzental ISN beval et VDA vatet-sonderrelchen

Fate nge:

re — Autobtha — rönisch an — alt — ana

a Cau den Akten)

2500 mise

usúrtiges Ant — Arbeitsant

Abfahrt Abgeordnete

Alfgeneines Bürger. Gesetzhach Osterreich

Abhandlung Abklrzung Arbeitsbeschaffungsnafnaine Antiblacklersusten

Absender — AbSatT Abschnitt

Abteilung

A) /_Rich Air

Ld N ie

A 502 PROJECT AIRPLANE

FRACTAL Datei Zeigen WE

A 503 FRAKTAL 430

OO

4

p

A 482 Database

VEREIN: een pakket macro’s en aanverwante zaken voor bezitters van Adimens om een kant en klare database op te zetten voor een vereniging. Men moet dus Adimens al beziten om van deze disk gebruik te kunnen maken.

A 483 Editors

STARTEXT: een teksteditor (WordStar kloon) met vele mogelijkheden zoals: 99 files tegelijk, alle Ascii-codes, formattering, kop- en voetre: gels, wachtwoord, sorteerfuncties, zoek- en editfuncties, indexeering met trefwoorden, grafische afbeeldingen, command’s (macro’s) onder de functietoetsen enz. (z/w).

A 484 Chemie

C-GINEER: een ‘connectivity generator’. Met dit programma kan men op een eenvoudige manier chemische structuurformules maken. Er is een editor voor 3-D structuurformules die werkt op basis van Atom-Connectivity- Matrices. (z/w). X-GINEER: een editor voor gegevens van de Röntgen-structuur. Er is ook een grafisch niveau waarop men de fractionele coördinaten onder verschillende hoeken en aanzichten bekijken kan. Er zijn verder functies ter bewerking zoals ortho- normering, substitutie, inversie enz. (z/w)

A 485 Games (z/w)

AGROS: adventure waarbij men als non-per: son moet zien in leven te blijven (Duitstalig).

A 486

DERICALC: aanschouwelijk _wiskunde- onderwijs voor scholieren en studenten. Leer meer over de Taylor-reeks, de sinus, de integraal enz. MATHE: het interpreteren en doorrekenen van mathematische functies. Meer dan 100 formules, 4000 variabelen en 200 constanten kunnen tegelijk gebruikt worden. Er is ook een ingebouwde programmeertaal. SHOOTING: de weergave, analyse en statistiek van de resultaten van deelnemers aan wedstrijden kleiduiven schieten’. SPEEDRADAR: meet zelf met behulp van twee lichtbundels de snelheid van auto’s en dergelijke. ULTIMATE LABEL: maak en ontwerp je eigen labels. Een logo- editor is aanwezig om eigen iconen te maken.

A 487 Educatief

BANKIER: een programma dat de gebruiker test of hij voldoende kennis en inzicht heeft om als bankier zijn geld te verdienen.

Duitstalig.

A 488 Accessoires

Op deze disk is een groot aantal accessoires voor de meest uiteenlopende doeleinden te vinden, waaronder: GEMTERM: een terminal emulator. DC-STUFFER: maakt het mogelijk om vele accessoires in te laden. RAMBUF: een Ram-disk en een printerbuffer. ALARM- CLOCK: een uitgebreide wekker.

A 489 Wiskunde

CALCPLOT: een multi-functioneel programma dat de volgende dingen kan: functie-evaluatie, functies plotten (2-dim.), een ’scientific’ zakrekenmachine na doen. Ook is het mogelijk om uit de vrije hand te tekenen. Teneinde het uitprinten van wis- kundige symbolen op een Epsonprinter moge: lijk te maken is een font-editor aanwezig. Verder op deze disk nog enige communicatie- programma’s uit de USA.

A 490 Games (z/w)

BETA-TAU: een PacMan variant met 80 levels. (joystiek) OEKOTEGO: een cybernetisch rollenspel. Men is de baas over een landje met veel problemen (milieu, industrie, werke: oosheid enz.). Duitstalig.

A 491 Editor (z/w)

UNIED: een universele editor met alle normale mogelijkheden. Grafische afbeel- dingen kunnen in de tekst worden opge nomen. Zeer bruikbaar voor het maken van rekeningen want men kan in de editor reken- functies gebruiken. De bediening is ietwat ‘Spartaans’ met vele Escape- en Control-codes.

A 492 Diversen

8/16MHZ: bezitters van een Mega STe kunnen nu al bij het opstarten de CPU met cache op 16 MHz zetten. BARCODE: voor het maken van barcodes. Is alleen geschikt voor mensen die een video-recorder hebben die met een leespen is te programmeren. CPX: een verzameling modules waaronder ’Coo: kie’, ’ConfNVD/’, Filelnfo’ en ‘System’, GDOSFIX: helpt tegen foutboodschappen zoals ‘invalid GDOS handle’. MEMSHOW: zet in de rechter bovenhoek van het scherm de hoeveelheid vrij geheugen neer. FDDK: een verzameling handige programma’s voor FAX-gebruikers met o.a. het maken van

PUBLIC DOMAIN

ME ak stiet Ge / 8e = slight 1e

Taeremsed 4 LN shit Ge, talen, pe eri)

on

A 484 X-GINEER

Furktionen Grafik Lel

Atie

ETTEN uerinsoe oee. KEEPTE

Label Taden | Label speichern

A 486 ULTIMATE LABEL

Desktop WEI Start Level Paranster <